Donderdag 11 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Dua Lipa

In de VS eisen ze miljoenen, maar hoe verlopen plagiaatzaken in Nederland?

De refreinen van Ed Sheerans Shape Of You en Levitating van Dua Lipa kunnen haast niemand zijn ontgaan in de afgelopen jaren, maar zijn ze gestolen? Beide artiesten worden aangeklaagd voor plagiaat en daar worden in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk nog weleens miljoenen bij geëist. Hoe gaat dat in Nederland eigenlijk in z'n werk?
Door Michiel Vos

Sheeran staat in de rechtszaal tegenover twee componisten die zeggen dat stukken tekst en melodie uit zijn grootste hit Shape Of You zijn gekopieerd uit hún nummer. Lipa wordt door twee disco-componisten en een reggaeband beschuldigd van het stelen van elementen uit hun nummers voor de wereldhit Levitating. Drie liedjesschrijvers hebben een zaak aangespannen tegen Sam Smith en Normani die met hun hit Dancing With A Stranger een nummer met dezelfde titel uit 2015 zouden hebben gekopieerd.

Vergelijkbare aanklachten en rechtszaken halen regelmatig het nieuws, maar het gebeurt relatief weinig dat artiesten ook daadwerkelijk veroordeeld worden voor plagiaat. Waar Katy Perry onlangs in hoger beroep nog ontkwam aan het moeten betalen van 2,5 miljoen euro voor vermeend plagiaat met haar nummer Dark Horse, kwamen Robin Thicke en Pharrell Williams er minder goed van af.

De twee artiesten werden aangeklaagd door de nabestaanden van de overleden artiest Marvin Gaye, omdat hun hit Blurred Lines te duidelijk zou zijn geïnspireerd op Gayes nummer Got To Give It Up. De rechter stelde de familie Gaye ook na hoger beroep in het gelijk en Thicke en Williams moesten een bedrag van 5,3 miljoen dollar (ruim 4,8 miljoen euro) betalen.

Minder hoge bedragen in Nederland

Van dit soort grote bedragen is in Nederland eigenlijk nooit sprake en plagiaatzaken binnen de muziek halen ook maar zelden het nieuws. Toch spelen dit soort zaken in Nederland wel degelijk.

Als je als Nederlandse artiest of liedjesschrijver vermoedt dat iemand (een deel van) jouw werk onrechtmatig heeft overgenomen, heb je twee opties. Je kunt naar de rechter stappen of je speelt het via Buma/Stemra. Dat laatste is de goedkopere optie.


Een kort stuk muziek, beperkt tot een aantal tonen of seconden, zou je vrij mogen overnemen. Dit is echt een misverstand.
Lilian Rozenberg, Buma/Stemra

Volgens Lilian Rozenberg van Buma/Stemra is er een duidelijke misvatting over plagiaat, die ze de wereld uit helpt. "Een wijdverbreid misverstand is dat een kort stuk muziek, beperkt tot een aantal tonen of seconden, vrij overgenomen zou mogen worden. Dit is zeer zeker niet het geval."

Binnen Buma/Stemra is er een speciale Vaste Commissie Plagiaat (VCP), die bestaat uit twee auteursrechtdeskundigen en vijf componisten. Iedere muzikant of schrijver die is aangesloten bij Buma/Stemra, kan bij de VCP een klacht indienen als ze vermoeden dat hun originele werk is overgenomen zonder hier credits voor te geven.

Persoonlijke stempel van de maker

Eerst wordt er gekeken of de oorspronkelijke compositie wel auteursrechtelijk beschermd is. Als dat niet het geval is, kan het namelijk zonder consequenties worden overgenomen. Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen, moet een compositie een 'oorspronkelijk karakter hebben dat het persoonlijk stempel van de maker draagt'. Rozenberg benadrukt dat deze 'oorspronkelijkheidstoets' "vrij licht" is, dus over het algemeen is een compositie auteursrechtelijk beschermd.

Ook een klein onderdeel van een compositie kan hiervoor in aanmerking komen. "De combinatie van dat aantal tonen of dat hele korte stukje muziek kan immers oorspronkelijk zijn en dus auteursrechtelijk bescherming genieten", aldus Rozenberg.

Als eenmaal is vastgesteld dat de compositie van de klager origineel is en daarom auteursrechtelijk beschermd, wordt er gekeken naar de overeenkomsten met de aangeklaagde compositie.

"De VCP beoordeelt aan de hand van opnamen en bladmuziek of er daadwerkelijk sprake is van overname en of die overname dusdanig auteursrechtelijk relevant is dat het vermeend plagiaat op naam van de klager moet komen", vertelt Rozenberg. Het controleren op overeenkomsten wordt gedaan met een musicologische vergelijking.

Goedkoper dan een rechtszaak

Als er genoeg overeenkomsten zijn gevonden, moet de klager vervolgens kunnen aantonen dat de maker die wordt aangeklaagd het originele werk kent. "Als het oorspronkelijke werk ouder is dan het plagiaat en/of de gelijkenis zo groot is dat het geen toeval kan zijn, kan men er vanuit gaan dat het vermeend plagiaat gebaseerd is op het oorspronkelijke werk", aldus Rozenberg.

Als dit allemaal is aangetoond, worden de auteursrechten vanaf het moment van de klacht toegekend aan de componist van het originele werk.

Zo behandelt de VCP jaarlijks een handvol zaken, waarvan de zaak rondom Kenny B's Parijs uit 2016 het bekendste recente voorbeeld is. Zanger Quincy Cardinal diende een klacht in bij de VCP, omdat de hit van Kenny B wel erg zou lijken op zijn eigen nummer Parlais Français. De commissie oordeelde dat de overeenkomsten zeer beperkt waren en oordeelde dat Parijs niet is gebaseerd op dat nummer.

In zo'n geval betaalt de verliezende partij een bedrag van 1362 euro aan Buma/Stemra om de kosten van de zaak te dekken. Dat is allicht goedkoper dan de kosten van een volledige rechtszaak, zowel in Nederland als in de Verenigde Staten.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Lees meer over:

MuziekMedia en Cultuur

Aanbevolen artikelen