Weinig beroemdheden doen na hun dood nog zoveel stof opwaaien als Michael Jackson. Dinsdag is het tien jaar geleden dat de King of Pop plotseling overleed en hij wereldwijd werd geëerd om zijn muzikale nalatenschap. Onlangs raakte Jackson wederom in opspraak. Heeft zijn muziek nog toekomst tien jaar na zijn dood?

Gedurende de laatste jaren van zijn leven werd het imago van Jackson al geplaagd door schandalen, maar na zijn overlijden stond toch vooral zijn indrukwekkende carrière centraal.

Sinds de start van 2019 staat de muzikale nalatenschap van de zanger wederom onder druk door de documentaire Leaving Neverland. In een vier uur durende film die in januari in première ging op het Sundance Film Festival en in maart ook op NPO werd uitgezonden, wordt de zanger wederom beschuldigd van seksueel misbruik van minderjarigen.

De documentaire wordt met sterk uiteenlopende reacties ontvangen. Dat het een heikel onderwerp betreft, blijkt ook uit het feit dat het lastig bleek om kenners te vinden die over dit onderwerp wilden spreken.

Hoewel fans de beweringen in de documentaire in twijfel trekken, gaan enkele radiostations na de documentaire wel over tot een ban van Jacksons muziek. In Nederland blijven klassiekers als Billie Jean, Thriller en Bad nog wel op de radio te horen (enkel regionale zender NH Radio gaat over tot een boycot), maar in Canada en Nieuw-Zeeland kiezen grote zenders ervoor om zijn liedjes niet meer te draaien.

Radio 2-dj Jeroen Kijk in de Vegte ziet hier persoonlijk geen heil in. "Ik heb het nooit meegemaakt dat een artiest volledig geboycot werd. Ik vind dat ook een heftig middel", stelt hij. Kijk in de Vegte vindt niet dat radiomakers per se een ethische verantwoordelijkheid hebben bij dit soort beslissingen. "We willen natuurlijk wel een vinger aan de pols houden over wat er bij ons publiek leeft", zegt de dj.

Een geschiedenis van beschuldigingen wegens kindermisbruik

Waar wordt Jackson ook al weer van beschuldigd? De zanger werd in 1993 voor het eerst aangeklaagd wegens seksueel misbruik van minderjarigen. Evan Chandler, vader van Jordan Chandler, beweerde dat zijn zoon werd misbruikt door Jackson. De zaak werd voor tientallen miljoenen euro's buiten de rechtbank geschikt.

In de spraakmakende en omstreden documentaire Living With Michael Jackson, gemaakt door Martin Barshir en uitgezonden in 2003, vertelt de zanger dat er regelmatig minderjarige jongens in zijn bed slapen. Enkele maanden later wordt zijn landgoed Neverland onderzocht en niet lang daarna begint er een nieuwe rechtszaak. Jackson wordt aangeklaagd voor het misbruiken van de destijds dertienjarige Gavin Arvizo.

De jury acht Jackson tijdens de uitspraak in 2005 onschuldig en dus wordt hij vrijgesproken. Hoewel de aantijgingen en de rechtszaak uitgebreid werden behandeld in de media en zijn reputatie als enigszins aangetast beschouwd kon worden, lag de nadruk bij zijn overlijden vier jaar later toch vooral op de muziek. Jackson overleed in 2009 aan de gevolgen van een overdosis propofol.

Leaving Neverland zorgt wederom voor ophef rondom Jackson

In Leaving Neverland, een documentaire gemaakt door de Britse regisseur Dan Reed, staan de aantijgingen van danser en choreograaf Wade Robson en James Safechuck, met wie Jackson in een Pepsi-reclame te zien was, centraal. De twee mannen die eerder ontkenden als kind te zijn misbruikt (Robson onder ede, Safechuck in interviews), besluiten nu alsnog van zich te laten horen en uit de doeken te doen wat zich precies afspeelde tijdens hun logeerpartijen bij de zanger.

Naast de fans die de documentaire afdoen als verzonnen verhalen, komen er ook geschokte reacties op de gedetailleerde beschrijvingen van het misbruik dat zou hebben plaatsgevonden op Jacksons landgoed Neverland. Zo zijn er veel reacties van mensen die niet meer met dezelfde oren naar zijn muziek kunnen luisteren.

Kunnen we muziek los zien van de maker?

Schrijver en columnist Meredith Greer schreef na het zien van de documentaire in HP/De Tijd: "Ik kan alleen maar voor mezelf spreken; Jackson heeft prachtige muziek gemaakt, maar ik kan er niet meer naar luisteren zonder te denken aan de kinderen die hij misbruikt heeft terwijl de wereld toekeek. U kunt als u wilt de verhalen van misbruikte kinderen negeren, omdat u het zo’n lekker nummer vindt. Dat is uw keuze."

Kijk in de Vegte staat daar compleet anders in en hem lukt het wel de muziek los te zien van de aangetaste reputatie van de artiest. "Het zit mij niet in de weg als ik zijn muziek draai, maar dat is puur gevoelsmatig en daar is geen formule op los te laten. Ik heb ook het gevoel dat het bij onze luisteraars niet op die manier leeft." Hij benadrukt dat hij bij Radio 2 geen reacties ontvangt van mensen die de liedjes van Jackson niet meer willen horen.

Is Jacksons muziek groter dan schandalen?

Roelf Jan Duin maakte in een column voor Het Parool een vergelijking met de eveneens van seksueel misbruik met minderjarigen verdachte R&B-zanger R. Kelly. Na het verschijnen van de documentaire Surviving R. Kelly werd via sociale media met de hashtag #MuteRKelly wel opgeroepen om zijn muziek niet meer te streamen. Duin denkt dat dit deels te maken heeft met het feit dat Kelly nog leeft en verdient aan streams van zijn muziek, maar benadrukt ook dat Jacksons muziek te diepgeworteld is in onze cultuur om volledig te wissen.

"Meer nog dan bij R. Kelly, wiens platen veelal binnen een genre vallen, is de muziek van Jackson te goed en te alom aanwezig om uit te gummen. Al die tientallen hits maken deel uit van ons collectieve muziekgeheugen, we hebben de muziek van Jackson geïnternaliseerd", stelt hij.

Kijk in de Vegte voegt toe dat Jacksons invloed niet alleen te beoordelen is met zijn eigen liedjes. "Zijn invloed reikt veel verder dan zijn eigen muziek. Wat hij heeft gemaakt, heeft zoveel andere artiesten geïnspireerd. Luister naar een Justin Timberlake of een Bruno Mars. Je wil toch kunnen laten horen waar zij door beïnvloed zijn."

Hoewel de meningen sterk uiteenlopen over zowel Leaving Neverland als wat nu te doen met Jacksons muziek, kan er wel gesteld worden dat zijn werk ook vandaag de dag niet uit onze popcultuur weg te denken valt.