Soullegende Aretha Franklin wordt door velen gezien als een van de beste zangeressen ooit. Met haar dood op 16 augustus 2018 is de muziekwereld een belangrijke inspiratiebron verloren.

Aretha Franklin wordt op 25 maart in 1942 geboren als Aretha Louise Franklin in de Amerikaanse stad Memphis. Vader Clarence LaVaughn is dominee en wordt tijdens zijn diensten vaak op de piano ondersteund door Franklins moeder Barbara Siggers.

Zes jaar later gaan haar ouders uit elkaar. Het contact tussen moeder en dochter blijft goed. Siggers komt in 1952 te overlijden.

Vanaf tienjarige leeftijd staat Franklin al alleen op het podium te zingen, vier jaar later reist ze rond om in verschillende kerken op te treden.

Haar vader, op dat moment een redelijk populaire zanger in de geloofsgemeenschap, fungeert als haar manager. Franklin krijgt op haar twaalfde en veertiende een kind. Familieleden bekommeren zich om haar baby's.

Franklin bevalt voor de derde keer

De carrière van Franklin neemt pas echt een hoge vlucht als ze in 1960 een contract bij de Amerikaanse platenmaatschappij Columbia tekent. Niet veel later verschijnt het door haar gezongen Today I sing the Blues.

In de daaropvolgende drie jaar bevalt Franklin voor de derde keer en worden drie albums van haar uitgebracht. In 1966 maakt ze de overstap naar Atlantic. Enkele maanden na het tekenen van het contract, verschijnt bij dat label Franklins cover van Otis Reddings nummer Respect. Haar definitieve doorbraak in de VS is dan een feit. Kort daarna verschijnt ook de hit (You make me feel like a) Natural Woman.

Franklin zingt op begrafenis Martin Luther King

Haar talent wordt in 1968 beloond met het winnen van twee Grammy's, de hoogste onderscheiding binnen de internationale muziekindustrie. Franklin staat in datzelfde jaar ook op de voorpagina van het tijdschrift Time en zingt op de begrafenis van Martin Luther King. Daarnaast bevalt ze enige tijd later voor de vierde keer.

Ook in het begin van de jaren zeventig blijft Franklin succes op succes stapelen. Maar terwijl de jaren tachtig in zicht raken, verliest de zangeres grip op haar populariteit. In 1979 besluit de artiest Atlantic te verlaten en zich bij Arista aan te sluiten.

Wat daarna volgt, zijn wisselende successen. Zo flopt haar album What You See Is What You Sweat in 1989, maar krijgt ze in 2003 een Grammy voor haar nummer Wonderful. Ook treedt ze in 2009 op tijdens de inauguratie van de Amerikaanse president Barack Obama.

Respect wordt strijdlied van Black Power

Franklin speelt gedurende haar leven een belangrijke rol binnen de Amerikaanse burgerrechtenbewegingen. Als haar versie van Respect in april 1967 verschijnt, dreigt de VS verscheurd te raken door de vele protesten tegen de Vietnamoorlog, raciale onlusten en de feministische strijd. Respect wordt het strijdlied van de politieke beweging Black Power.

Vele andere nummers van Franklin hebben hetzelfde effect. "In zwarte buurten en witte universiteiten slaan haar hits als kanonskogels in en verscheuren ze het gepolijste voorkomen van de Motown-sound. Een krachtige, nieuwe stem die tot de hemel reikte en tegelijkertijd alles naar zich toetrok", schreef Gerri Hirshey over Franklin in het boek Nowhere to Run: The Story of Soul Music.

Zangeres vecht tegen verslavingen

Franklin vecht tijdens haar leven tegen nicotine- en alcoholverslavingen en kampt jarenlang met overgewicht. In 2010 wordt bij de zangeres een tumor verwijderd. Daarna wordt Franklin nooit meer echt de oude en worden talloze optredens vanwege gezondheidsproblemen geannuleerd.

Op 7 november 2017 zingt Franklin voor het laatst in het openbaar. Dat doet ze in een kathedraal in New York. Haar zangcarrière eindigt daarmee waar deze ook is begonnen.

'Ze gooide haar hele ziel erin'

De 75-jarige popjournalist en radio-dj Jan Donkers was aanwezig bij de enige twee concerten die Aretha Franklin in Nederland gaf. Die concerten vonden in 1968 in Rotterdam en Amsterdam plaats. Dit waren ook de eerste optredens die Franklin buiten de VS gaf. "De mensen die erbij waren, mogen zich gelukkig prijzen", zegt Donkers in de podcast van NU.nl.

Donkers kan zich niet veel meer van de concerten herinneren, maar volgens zijn recensies kwam Franklin in Amsterdam "ruiger" voor de dag. Ook gooide het publiek voortdurend bloemen op het podium. Volgens Donkers stond Franklin op dat moment aan het begin van haar carrière, maar was ze toen al 'The Queen of Soul'. Europa kreeg daarna niet veel meer van Franklin te zien, omdat de zangeres met vliegangst kampte.

Donkers ziet een groot verschil tussen Aretha Franklin en beroemde zangeressen als Whitney Houston en Mariah Carey die haar opvolgden. "Als je een keel kan opzetten, betekent dat nog niet dat je soul hebt. Wat dat betreft, is Franklin de keizerin. Ze maakte op het podium ook de indruk dat ze haar hele ziel, haar hele hebben en houden erin gooide. Met volle overtuiging. Dat maakte haar zo bijzonder."