Voor het eerst laten vertegenwoordigers van vier bekende hitparades zich uit over manipulatie in de lijsten. Voormalig Top 40-presentator Erik de Zwart beticht de Single Top 100 van 'consumentenmisleiding'.

De Zwart is zelf voorzitter van Stichting Nederlandse Top 40 en heeft zich eerder al negatief uitgelaten over de Single Top 100, die wordt samengesteld door GfK.

"Je kunt het wel een 'industrielijst' noemen, maar als een artiest met zelf opgekochte singles op 1 komt en je publiceert dat, dan neem je de consument in de maling", zegt hij tegen NU.nl.

De Single Top 100 wordt enkel gepubliceerd op Dutch Charts, maar berichtgeving van de verkooplijst wordt volgens De Zwart "klakkeloos door de media overgenomen". Hij noemt dat 'consumentenmisleiding', die ten koste zou gaan van de geloofwaardigheid van GfK, die ook verkoopcijfers van andere sectoren in kaart brengt.

Vier

Nederland kent vier hitlijsten: de Top 40 die in 1965 werd opgericht door Veronica, de Mega Top 50 die is voortgekomen uit de hitlijsten die sinds 1963 zijn uitgezonden op de Publieke Omroep, de verkooplijst de Single Top 100 van Gfk en sinds enige jaren de iTunes Top 30, dat digitale verkopen van iTunes rangschikt.

In het VARA-programma Rambam wordt maandagavond uit de doeken gedaan hoe een hitnotering werd gekocht voor de Nederlandse band Drukwerk. "Wij hebben onze medewerking aan Rambam verleend, in tegenstelling tot de andere hitlijsten", verwijt De Zwart zijn concurrenten.

Gordon

"Dit omdat iedere keer als Gordon riep dat hij een nummer 1-hit had in de Single Top 100, dat breed werd opgepikt in de media. Bij Rambam hebben we verteld hoe het zit wanneer artiesten claimen hits te hebben, terwijl je die lijst makkelijk kan manipuleren. Bij de Top 40 worden dat soort platen buiten de deur gehouden."

Een recente nummer 1-notering van Gordon in de Single Top 100 bereikte overigens wel de laagste regionen van de Top 40, vanwege voldoende airplay op de radio. "Kom Eens Dichterbij, waarvan Erik de Zwart vermoedde dat het opgekocht was, heeft bij ons de lijst niet gehaald", reageert Bart Arens, presentator van de Mega Top 50.

Uitsluiten

Ook de opgekochte single van Drukwerk duikt niet op in de Mega Top 50. "De grote vraag is natuurlijk of dit ook in de Mega Top 50 had kunnen gebeuren. Honderd procent uitsluiten kun je het nooit, maar de kans is wel heel erg klein. Dat komt omdat onze lijst zich niet zoals de Single Top 100 voornamelijk focust op verkoopcijfers."

Arens is niet verbaasd dat deze vorm van manipulatie belicht wordt. "Hitlijsten die worden samengesteld op basis van verkoop zijn relatief gevoelig voor fraude. Dat is ook de reden waarom we de Mega Top 50 samenstellen op basis van verkoopcijfers, streaminggegevens en airplay van alle landelijke radiostations."

Filteren

Rob Ester van Q-music, dat wekelijks de iTunes Top 30 uitzendt, relativeert de discussie. "Een verrassing is het niet, dat het kan. Het is al zo oud als de hitlijst zelf", reageert hij op de uitzending van Rambam. "Eigenlijk is dit voorval juist geen manipulatie. Manipulatie zou het pas zijn als je het nummer eruit filtert. Een echte hit kun je niet afdwingen, laat staan opkopen."

"Wat de Top 40 en de Mega Top 50 doen, is naast verkoop ook airplay, streaming en onderzoeken toevoegen, maar dat maakt het er allemaal niet inzichtelijker op", vindt Rob Ester. "Dus ook dat is uiteindelijk een vorm van manipulatie, maar dan door de samenstellers."

Eerlijk

"Eigenlijk is een pure verkooplijst wel eerlijk. Zelfs die nummer 32 van Drukwerk (in de Single Top 100) is eerlijk, want die exemplaren zijn wel gewoon verkocht. Een lijst met de populairste liedjes van het moment zal er altijd zijn, en ja, er zullen altijd mensen blijven proberen daar invloed op uit te oefenen."

"Ook bij ons zie je wel eens een discutabele notering, maar duurt altijd maar even. Soms is het ook juist een leuke gimmick. Zo kwam afgelopen week de single van de carnavalsvereniging van Bergen op Zoom even binnen op nummer 28 in onze Top 30, gewoon omdat de halve stad dat nummer waarschijnlijk had gedownload."

Kirren

Volgens De Zwart is de iTunes Top 30 om die reden, net als de Single Top 100, gevoelig voor manipulatie. "Iedere artiest kan kirren dat ‘ie op 1 staat in zijn eigen lijstje. Wat mij betreft richt Gordon zijn eigen hitlijst op. Maar dat maakt het nog geen nummer 1 van Nederland. Dat is een plaat die iedereen kent."

De makers van de Single Top 100 houden zich op de vlakte. "Tot nader orde geen reactie vanuit Gfk. Wij maken de lijst in opdracht van de NVPI (koepelorganisatie platenindustrie, red.) en zijn daarmee in overleg", reageert Michel Admiraal van GfK over de ophef die ontstaan is. "Wij wachten ook graag de uitzending af."