Dit weten we nu over de Israëlische vergeldingsaanval op Iran

Door onze nieuwsredactie
26 okt 2024 om 21:10

In de nacht van vrijdag op zaterdag was het dan zover: na wekenlang speculeren begon Israël aan zijn langverwachte vergeldingsaanval op Iran. Maar hoe groot was de schade eigenlijk? En wat is de kans op verdere escalatie? Dit weten we nu.

Midden in de nacht van vrijdag op zaterdag klonken er luide explosies in de Iraanse hoofdstad Teheran. Kort erna bevestigde het Israëlische leger (IDF) dat het "nauwkeurige aanvallen op militaire doelen in Iran" uitvoerde. Na drie grote aanvalsgolven was de aanval rond 5.30 uur voorbij.
De aanval was een vergeldingsactie na Iraanse raketaanvallen op 1 oktober, waarbij een paar honderd raketten richting Israël werden afgevuurd. Die aanval was weer een vergelding voor Israëls grondoffensief in Zuid-Libanon, waar de IDF vecht met Hezbollah, een bondgenoot van Iran.
Aanvankelijk was nog veel over de aanval onduidelijk, behalve dat de IDF alleen militaire doelen aanviel. Het leger onthield zich van bombardementen op Iraanse nucleaire installaties en olievelden. Dat was een rode lijn voor de Amerikaanse president Joe Biden, die vreesde voor een wereldwijde piek in de olieprijzen en verdere escalatie in de regio.
De schade die Israël aanrichtte, lijkt beperkt te zijn gebleven. Vier Iraanse soldaten zijn om het leven gekomen, meldt persbureau AP. Israël raakte vooral fabrieken waar raketten worden geproduceerd, onder meer in de buitenwijken van hoofdstad Teheran.

Daarnaast schakelde het leger luchtafweerinstallaties uit. Israël heeft daardoor nu "meer vrijheid in het luchtruim boven Iran", zei een militaire woordvoerder, hintend op een mogelijke nieuwe aanval.

Dat de schade beperkt bleef, bleek ook wel uit de reactie van Iran later op zaterdag. De minister van Buitenlandse Zaken benadrukte dat Iran het recht heeft om zich te verdedigen, maar dat Teheran ook zijn "verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de regionale vrede en veiligheid" erkent.

De beweringen dat Iran nu flink verzwakt is in zijn luchtafweer, deed Teheran af als "grote leugens". Het Iraanse regime zei een belangrijk deel van de raketten te hebben onderschept en benadrukte dat de schade beperkt is gebleven.

Wat overbleef na de aanval was angst voor verdere escalatie. Onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland riepen Iran op om niet terug te slaan en de geweldcyclus in de regio te doorbreken.
Waarschijnlijk neemt Iran de tijd om goed na te denken over een antwoord op de aanval, schrijft The Economist. Zowel terugslaan als terughoudendheid brengt risico's met zich mee.
Aan de ene kant is Iran gebaat bij enige terughoudendheid. Een nieuwe, derde aanval op Israël kan ook weer nieuwe reacties uitlokken, mogelijk met verdergaande consequenties dan de aanval van zaterdagochtend. Bovendien is het waar dat een aantal belangrijke defensie-installaties van Iran uitgeschakeld is, concludeert The Economist.
Anderzijds heeft het Iraanse regime een reputatie hoog te houden. Het is immers voor het eerst dat inwoners van Teheran zijn opgeschrikt door vijandelijke aanvallen op de hoofdstad sinds de Iraakse invasie van Iran in 1980, onder leiding van Saddam Hussein. Geen reactie zou gezichtsverlies voor het regime van ayatollah Ali Khamenei betekenen.
Maar verdere escalatie kan ook vanuit Israël komen. Nu de luchtverdediging van Iran is verzwakt, kan Israël hiervan profiteren. Bovendien hebben meerdere leden uit Benjamin Netanyahu's oorlogskabinet laten weten dat ze het betreuren dat Israël geen nucleaire en economisch-strategische doelen heeft geraakt.
Netanyahu zal moeten balanceren tussen de druk vanuit zijn eigen kabinet en druk vanuit de VS. De premier zal ook rekening moeten houden met een mogelijke verkiezingsoverwinning van Kamala Harris, die nu vicepresident in de regering van president Biden is en kritisch is op een te agressieve houding van Israël.
Hoewel de aanval aan de Amerikaanse eisen lijkt te hebben voldaan, zei Netanyahu zaterdagavond uitsluitend op basis van nationale belangen te handelen. Hij wees daarmee de suggestie dat de aanval was afgestemd op wensen van de VS van de hand.
"Israël koos voorafgaand aan de aanval de doelen op basis van nationale belangen en niet op basis van Amerikaanse eisen. Dat is hoe het was en hoe het zal zijn", liet zijn kantoor volgens persbureau Reuters weten.

Het conflict uitgelegd

Er zijn talloze brandhaarden en oorlogen in de wereld, waarom roept juist het Israëlisch-Palestijns conflict zoveel emoties op?
De spanningen op de grens tussen Israël en Libanon lopen op. Wat is de blauwe linie tussen die twee landen? En wat is de geschiedenis van Israël en Hezbollah?
Wat is Hamas precies? Een uitleg.
Wat is het internationaal humanitair oorlogsrecht en voor wie is dat bindend?
Na de dood van Hamas-leider Haniyeh beloofden verschillende partijen tegenactie, is dit een stap richting verdere escalatie?
Geweld op de Westelijke Jordaan neemt toe, maar is niet nieuw. Inwoners van Huwara weten daar alles van.

Waarom je niet kunt reageren onder dit bericht

De reactiemogelijkheid onder artikelen en video's over het Israëlisch-Palestijnse conflict en de directe gevolgen daarvan staat standaard uitgeschakeld. De hevigheid van de discussies maakt goede moderatie lastig. Op dinsdag-, donderdag- en zondagavonden vind je wel een Praat mee op onze voorpagina. Daaronder kun je wel discussiëren. Tot die tijd zien we je graag terug onder onze andere producties.
Is er een foutje in bovenstaand artikel geslopen? Mail ons dan op redactie@nu.nl.