Gazaoorlog is voor hulpverleners een van dodelijkste conflicten in decennia
Sinds het begin van de oorlog in de Palestijnse Gebieden vorig jaar zijn er honderden hulpverleners omgekomen. Na ruim een jaar oorlog is het nu al een van de dodelijkste conflicten voor hulpverleners van de afgelopen decennia.
Dit jaar zijn tot nu toe 137 hulpverleners omgekomen in de Palestijnse Gebieden, meldt de AWSD dinsdag. Wereldwijd sneuvelden 213 hulpverleners. Dat betekent dat bijna twee derde van de slachtoffers dit jaar in de Gazastrook of de Westelijke Jordaanoever viel. Er zijn geen concrete cijfers bekend over het aantal omgekomen Israëlische hulpverleners.
Vorig jaar ging het om 163 van de 280 wereldwijde slachtoffers. Dat kwam neer op 58 procent van het totale aantal slachtoffers. Daarmee vielen vorig jaar in de Palestijnse Gebieden alleen al meer dodelijke slachtoffers dan wereldwijd in 2013. Toen stierven 159 hulpverleners bij conflicten.
2023 was dodelijkste jaar van AWSD-database
Het IASC is opgericht in 1991. De cijfers van de AWSD gaan terug tot 1997. Voor die periode lijkt de uitspraak van het IASC te kloppen. In die database is 2023 het dodelijkste jaar. Op nummer twee staat 2024, daarna volgt 2013 met 159 slachtoffers wereldwijd.
"De verklaring van het IASC klopt, tenzij je Afghanistan meetelt als een langlopende crisis", zegt de AWSD tegen NU.nl. Dan kun je de Amerikaanse invasie in 2001 als startpunt nemen. In de afgelopen twintig jaar zijn daar meer hulpverleners omgekomen. "Maar na Afghanistan is Gaza het dodelijkste conflict in de database. Dat is opmerkelijk, omdat 85 procent van de hulpverleners in het afgelopen jaar is omgekomen."
Voor 2024 gaat het om voorlopige cijfers. Het kan dat deze na een laatste check lager uitvallen, maar dat is "zeer onwaarschijnlijk", benadrukt de AWSD. "Meestal levert het verificatieproces veel eerder niet-gerapporteerde incidenten op, dus de cijfers worden doorgaans hoger, maar we moeten nog steeds duidelijk maken wanneer de cijfers voorlopig zijn."VN deelt hogere slachtoffercijfers
Een van de verschillen is dat de VN ook journalisten meeneemt. Maar dat verklaart nog niet het hele verschil. De AWSD legt aan NU.nl uit dat de organisatie alleen zorgmedewerkers meeneemt. Daardoor worden bijvoorbeeld VN-vredeshandhavers of mensen die aan mensenrechten werken niet meegenomen. De AWSD kiest voor deze aanpak zodat zij verschillende situaties met elkaar kan vergelijken.
Situatie vóór de jaren negentig
Verklaringen voor het grote aantal doden
Voor het grote aantal gedode hulpverleners zijn verschillende verklaringen. Zo zijn de Palestijnse Gebieden dichtbevolkt. Daardoor vallen bij Israëlische luchtaanvallen al snel veel slachtoffers.
Volgens hoogleraar humanitaire studies Thea Hilhorst is het conflict überhaupt "het dodelijkste conflict" in lange tijd. "Binnen een jaar zoveel doden, dat is iets wat we in een lange tijd niet hebben gezien." Dan is het niet gek dat er ook veel hulpverleners sneuvelen.
"Ergens tussen de helft en 75 procent van de dodelijke slachtoffers onder hulpverleners in Gaza werd gedood door luchtaanvallen terwijl ze thuis bij hun familie waren", zegt de AWSD. Daarnaast zijn er relatief veel hulpverleners actief in de Palestijnse Gebieden. Al vóór de Israëlische aanval waren veel mensen afhankelijk van hulp.
Wij gaan niet zomaar naar buiten om hulp te verlenen.
Hulporganisaties nemen voorzorgsmaatregelen om het werk zo veilig mogelijk te doen. "Wij gaan niet zomaar naar buiten om hulp te verlenen", benadrukt Suying Lai van Oxfam Novib. Volgens het hoofd humanitair verlenen hulpverleners bijvoorbeeld geen hulp in gebieden waar grote offensieven plaatsvinden.
Daarnaast doen zij aan "deconflictie". Dat betekent dat ze strijdende partijen laten weten wanneer zij in actie komen en welke route ze daarbij nemen.
In Gaza gaat het opvallend vaak mis
Daar gaat het in Gaza opvallend vaak mis. Bijvoorbeeld afgelopen weekend bij vier wateringenieurs van Coastal Municipalities Water Utility (CMWU), een partnerorganisatie van Oxfam Novib. "Die hadden heel duidelijk aan Israël doorgegeven: 'Wij gaan op deze dag deze route nemen om dit te repareren'", zegt Lai. Volgens haar was het voertuig waarin zij reden duidelijk gemarkeerd als hulpverleningsvoertuig. "Toch zijn zij niet gespaard."
Hulpverleners die in conflictgebieden werken zijn wel wat gewend. Maar dat hulpverleners niet gespaard worden door de Israëlische troepen, durft Lai wel "kenmerkend" te noemen in Gaza.
Hilhorst valt het grote aantal aanvallen op ziekenhuizen op. "Ziekenhuizen die rechtstreeks worden aangevallen of met de grond gelijk worden gemaakt." Zowel Lai en Hilhorst benadrukt dat een land dit soort geweld moet verantwoorden. Hilhorst: "Maar dat bewijs zien we tot nu toe niet."
Het merendeel van de gedode hulpverleners is Palestijn. | Beeld: Getty Images