Israëlische aanvallen in Gaza vonden de laatste tijd plaats in de buurt van of in gebieden die als evacuatiezone waren aangemerkt. Bij de aanvallen vielen meerdere doden. Hebben de zones überhaupt zin?

Maandag was Khan Younis opnieuw het toneel van een aanval met tanks en raketten door Israël. Daarbij zouden opnieuw tientallen doden zijn gevallen. Ditmaal was niet het gedeelte van Al Mawasi het doelwit.

Over dit verhaal

'Het is nergens veilig in Gaza'

Het Rode Kruis helpt mensen in Gaza, ook in het huidige gebied dat door Israël is aangewezen als evacuatiezone. Maar veilig zijn die zones niet, en veilige zones zijn er ook al maanden niet geweest, zegt woordvoerder Bastiaan van Blokland. "Het is nergens veilig in Gaza."

Omdat de situatie in de Gazastrook al lang gespannen is, ook al voor het huidige conflict met Hamas, is er nog maar weinig infrastructuur aanwezig. Ook heerst er wetteloosheid en liggen op veel plekken niet-ontplofte explosieven. Het verplaatsen van de burgerbevolking van de ene naar de andere plek, bijvoorbeeld naar een evacuatiezone, kan de onveiligheid daarmee alleen maar vergroten, zegt Van Blokland.

Maar dat is niet het enige dat voor problemen zorgt. "Mensen moeten van een plek waar misschien wél schoon water is en toegang tot een medische post naar een plek waar niks is. En mensen moeten alles achterlaten wat ze hebben. Er is geen sprake van veiligheid als je vervolgens onder een zeil moet leven met tien mensen. We zien dat mensen in erbarmelijke omstandigheden van hot naar her worden gesleept."

Ook Oxfam Novib is erg kritisch op wat Israël als evacuatiezones heeft aangemerkt. "Geen enkele humanitaire zone in Gaza is veilig geweest, aangezien Israël ze allemaal heeft aangevallen", zegt Martin Butcher, expert internationaal humanitair recht bij Oxfam. "Israël heeft mensen op onwettige wijze gedwongen te verhuizen. En het land heeft het internationale humanitaire recht niet nageleefd door geen bevredigend onderdak, hygiëne, gezondheid, veiligheid, voeding en water te bieden, en door gezinnen te scheiden. "

Hoe wij omgaan met dodentallen in de Gaza-oorlog

Chaotische situatie kan leiden tot fouten

Hoogleraar Han Bouwmeester kan niet inschatten of Israël deze gebieden bewust aanvalt. "Ik vind het heel moeilijk om daarover te oordelen, omdat we geen inzicht hebben in het Israëlische militaire besluitvormingsproces. Daar lopen we iedere keer tegen aan", zegt hij. "We hebben geen goed inzicht in hoe het Israëlische leger afwegingen maakt."

Israël creëert zelf sinds het begin van de oorlog de evacuatiezones. Zo'n situatie is volgens Bouwmeester niet eerder voorgekomen in een oorlog. "Ze willen veiligheidsgaranties bieden aan de burgerbevolking. Vervolgens lijkt het alsof ze die zelf schenden door de aangewezen gebieden aan te vallen. Je vraagt je dan af wat daar de geloofwaardigheid van is."

De aanvallen op de zones zouden het gevolg kunnen zijn van chaos die ontstaat doordat het oorlogstijd is, zegt de hoogleraar. "In het begin van de oorlog werden in de buurt van Gaza-Stad ook evacuatiezones aangemerkt, dat ging toen relatief goed. Later is men overgegaan op een ander systeem. De Gazastrook is toen veranderd in een raster en opgedeeld in hele kleine gebiedjes."

Dat opdelen van een gebied in kleinere gebiedjes kan volgens Bouwmeester leiden tot fouten. Zo kan het gebeuren dat binnen het Israëlische leger niet iedereen van de juiste informatie wordt voorzien, zegt hij. Daardoor zou een uitvoerende eenheid niet op de hoogte kunnen zijn van het feit dat een bepaald gebied als veilig is bestempeld.

"Als je een heel groot overzicht maakt met allemaal kleine vierkantjes, dan maak je het jezelf steeds lastiger. In oorlogstijd wil je alles het liefst juist zo simpel mogelijk maken, omdat alles al moeilijk genoeg is."

Veel angst in Israëlische samenleving

Daarnaast is het volgens Bouwmeester ook belangrijk om stil te staan bij het feit dat er in de aangewezen gebieden ook hoge Hamas-leden kunnen zijn, wat Israël dus ook heeft gezegd. "Israël gaat dan een afweging maken, waarbij het mogelijk vallen van burgerslachtoffers wordt meegerekend. We moeten niet vergeten dat dat land sinds 7 oktober volledig in de oorlogsmodus staat. Dat begrijpen wij minder makkelijk in het Westen. In de Israëlische samenleving is nog heel veel angst aanwezig."

Dat Israël het opneemt tegen Hamas, een organisatie die zich overal in Gaza ophoudt, bemoeilijkt de situatie. Bouwmeester: "Je moet je afvragen: wat moet je nu doen met een tegenstander die zich steeds vermengt onder de bevolking en jou steeds klappen uitdeelt? Tegelijkertijd kun je niks terugdoen, omdat het internationaal oorlogsrecht je dat verbiedt. Daar is steeds meer discussie over binnen de krijgswetenschappen."

Bouwmeester sluit zich aan bij de visie van het Rode Kruis vanuit humanitair oogpunt. Ook vanuit militair oogpunt geeft hij aan dat het niet handig is dat mensen worden oproepen weg te gaan van de ene naar de andere plek, bijvoorbeeld om naar een evacuatiezone te gaan.

Het draagt volgens hem bij aan de chaos die ontstaat, waarover hij het eerder had. "Als je (het Israëlische leger, red.) het onnodig moeilijk voor jezelf maakt, dan weet je dat er chaos gaat ontstaan."

Waarom je niet kunt reageren onder dit bericht