"Jonge Palestijnen in Gaza moeten andere mensen kunnen ontmoeten. Zodat zij de wereld kunnen zien - en de wereld hen", verzucht Abier Almasri vanuit Gaza-Stad. Op de achtergrond klinkt het indringende gebrom van Israëlische militaire drones.

De 34-jarige onderzoeksassistent bij Human Rights Watch (HRW) is geboren en getogen in Gaza. Wanneer ze tijdens de bombardementen van de afgelopen weken naar bed ging, wist ze niet of zij, haar familie en haar vrienden de volgende ochtend wakker zouden worden. Ze voelde hoe de explosies steeds dichterbij kwamen en hoorde gebouwen instorten, sirenes en schreeuwende mensen. "Een schuilkelder is er niet. Er is geen enkele veilige plek. Ik ben nog nooit zo bang geweest. Ik wou dat er een woord bestond om dat te beschrijven."

De Israëlische bombardementen en de willekeurige beschietingen door de terreurgroep Hamas op Israëlische burgerdoelen zijn voor nu gestopt, maar de Gazastrook blijft het ommuurde vluchtelingenkamp dat ze al decennia is.

Almasri en zo'n twee miljoen andere Palestijnen zitten opgesloten op 362 vierkante kilometer, grofweg de omvang van de gemeente Apeldoorn. Israël en Egypte blokkeren de land- en zeegrenzen met Gaza, sinds Hamas er de macht greep in 2007. Een vliegveld is er niet. Medische zorg en schoon drinkwater zijn amper beschikbaar, de stroomvoorziening doet het vaak niet meer dan vier uur per dag en de helft van de inwoners zit zonder werk.

De Israëlische overheid verleent alleen in zeer zeldzame gevallen een vergunning om het gebied binnen te komen of te verlaten. Dankzij haar baan bij HRW wist Almasri er in 2018 eentje te bemachtigen. Ze zette op haar 31e voor het eerst in haar leven een stap buiten Gaza.

Het gevoel van vrijheid dat haar toen de adem benam, is waar het allemaal om draait voor de gewone Palestijn. Dát probeert zij de buitenwereld nu duidelijk te maken."Toen ik voor het eerst dat normale leven zag, dacht ik: waarom is dit voor ons zo ingewikkeld? Wij verdienen ook een normaal leven."

Baken van democratie in een zee van vijanden

In het publieke debat in Europa en de VS overheerst al decennia het beeld van het eenzame democratische Israël, dat zich moedig staande houdt in een regio vol vijandige Arabische dictaturen en jihadistengroepen.

Weinigen zullen Hamas toejuichen of beweren dat Egypte en Syrië de leukste buren zijn. Maar klopt het wel dat Israël zelf een baken van democratie en recht is?

Het is hoog tijd dat die vraag wordt gesteld, vindt Nathan Thrall. De Amerikaanse politicoloog en analist was van 2010 tot 2020 projectleider Israël-Palestina voor de onafhankelijke denktank International Crisis Group en woont in Jeruzalem.

Thrall noemt Israël alleen in naam een democratische rechtsstaat. Een historisch zwaar beladen begrip past volgens hem beter: een apartheidsstaat. "De Palestijnen leven onder een soort militair bewind, terwijl de Joden die naast ze wonen volle burgerrechten hebben. Dat kan onder geen enkele redelijke definitie een democratie worden genoemd. Het voldoet aan de juridische definitie van apartheid."

Elementen van apartheid volgens de VN en het Verdrag van Rome

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het recente rapport een "propagandapamflet" en merkte op: "Het is al heel lang bekend dat Human Rights Watch een anti-Israël-agenda heeft en al jarenlang actief probeert boycots tegen Israël te promoten." (Een woordvoerder van HRW weerspreekt dat op beide punten.)

Israël wijst erop dat het rapport weinig rept over de dreiging van Palestijns terrorisme. Over de blokkade van Gaza zegt het bijvoorbeeld dat is aangeboden die op te heffen als Hamas het gebied demilitariseerde. Dat werd afgewezen.

Tijdelijke bezetting met halve eeuw op de teller

In Israël en de Palestijnse Gebieden (de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, en Gaza) samen wonen ongeveer evenveel mensen die zichzelf beschouwen als Joods of Palestijns/Arabisch. In totaal gaat het om zo'n 6,8 miljoen Israëli's met een joodse achtergrond en 6,8 miljoen Palestijnen met een islamitische of christelijke achtergrond.

Israël raakte in 1967 in oorlog met Arabische buurlanden en diende hen een vernietigende nederlaag toe. Het bezette onder meer de Palestijnse Gebieden. Dat is volgens het internationaal recht illegaal, maar toch duurt de bezetting voort.

In de Gazastrook zijn sinds 2005 geen Israëlische troepen meer gelegerd en zijn Joodse nederzettingen ontmanteld, maar door de Israëlische en Egyptische blokkades geldt ze volgens het internationale recht nog steeds als bezet gebied.

De Israëlische regering houdt inmiddels 54 jaar lang vol dat de bezetting van de Palestijnse Gebieden tijdelijk is, in afwachting van een permanentere oplossing voor het conflict. Intussen stimuleert Tel Aviv, ondanks internationale kritiek (ook van Nederland), de stichting en uitbreiding van Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.

In Jeruzalem streeft Israël openlijk naar het "behouden van een solide Joodse meerderheid". Er zijn Joodse wijken aangelegd in het Palestijnse Oost-Jeruzalem en er wonen volgens het Israëlische statistiekbureau inmiddels zo'n 300.000 Israëli's. Het stadsdeel is daarmee effectief ingelijfd door Israël.

Palestijnse eilandjes met muren eromheen

De Palestijnse inwoners van de Westelijke Jordaanoever, ongeveer 2,7 miljoen mensen, leven verspreid over 165 Palestijnse 'eilandjes', die van elkaar en van Oost-Jeruzalem zijn afgesneden. Een groot aantal is letterlijk ommuurd.

Officieel staan ze onder zelfstandig bestuur door de Palestijnse Autoriteit (PA). Maar die is in de praktijk ondergeschikt aan Israël, zegt Thrall. "Die gebieden, plus Gaza, vormen samen maar zo'n 10 procent van het gehele grondgebied onder Israëlisch bewind. Neem de 22 procent van de historische streek Palestina waar mensen aan denken voor een eventuele Palestijnse staat. Meer dan de helft van dat gebied is niet alleen bezet, maar valt inmiddels onder direct Israëlisch bestuur."

Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en rond Oost-Jeruzalem worden aangesloten op de Israëlische wegen- en nutsnetwerken, zodat hun inwoners volop kunnen deelnemen aan de Israëlische maatschappij, terwijl de Palestijnen mondjesmaat toegang hebben tot voorzieningen en infrastructuur.

Bouwvergunningen voor de Palestijnse eilandjes op de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem worden bijna nooit verleend. Duizenden 'illegale' woningen worden gesloopt. De Palestijnen staan onder Israëlisch militair toezicht en zijn voor reis- en werkvergunningen aangewezen op een ingewikkelde bureaucratie. De Israëlische ordediensten gebruiken regelmatig dodelijk geweld, bijvoorbeeld tegen stenengooiende Palestijnse jongeren bij grenshekken, die daar volgens critici geen directe bedreiging voor Israëlische levens vormen.

De Israëlische regering zegt dat het strenge regime in de bezette gebieden nodig is om Israëli's te beschermen en het voortbestaan van de staat Israël te garanderen. "Israëlische troepen en veiligheidsdiensten zullen het hele territorium blijven regeren, tot aan de rivier Jordaan", zei de huidige Israëlische premier Benjamin Netanyahu in 2019.

Veel Arabische Israëli's voelen zich tweederangsburger

Israëlische Arabieren, zoals Palestijnse burgers van Israël doorgaans worden genoemd, vormen zo'n 20 procent van de Israëlische bevolking. De staat streeft er al tientallen jaren openlijk naar om dat percentage gelijk te houden, uit angst voor een 'demografische overname'.

Veruit de meeste Israëlische Arabieren zijn geconcentreerd in een aantal steden waar zij een meerderheid of substantiële minderheid vormen, zoals Lod, waar in de afgelopen weken hevige rellen uitbraken. Acht van de tien armste steden in Israël hebben een Israëlisch-Arabische meerderheid. De meeste Israëlische Arabieren gaan naar eigen scholen, die in onderwijsbudgetten veel minder goed worden bedeeld dan Joodse scholen.

De status quo van eindeloze onderdrukking en apartheid is de reden voor het geweld. En dat is waarom het telkens opnieuw tot geweld zal komen.

Het Israëlisch parlement, de Knesset, nam in 2018 een wet aan die stelt dat Israël een Joodse staat is en dat het recht op nationale zelfbeschikking exclusief is voorbehouden aan Joodse Israëli's. "Israël is niet de staat van al zijn burgers", schreef premier Netanyahu in maart 2019 op Instagram. "Maar het is de natiestaat van het Joodse volk en alleen van hen."

Europa laat zich leiden door schuldgevoel

Israël komt al decennia weg met de instandhouding van dit regime. Analist Thrall zegt daarover: "De politieke realiteit is dat de grote westerse machten Israël volledig steunen, deels om redenen die weinig te maken hebben met nationale belangen. Europees beleid wordt gekleurd door een schuldgevoel over de Tweede Wereldoorlog en het Amerikaanse beleid wordt beïnvloed door de buitensporige invloed van pro-Israëlische politieke donoren."

Europese landen gaan prat op hun respect voor de mensenrechten, dus ze moeten zich het lot aantrekken van de Palestijnen, ook wanneer geen sprake is van acuut geweld, vindt de analist. Maar hoewel er soms wat kritische geluiden klinken over Israëlisch beleid, is de Europese Unie een voorname importeur van Israëlische goederen uit de bezette Palestijnse Gebieden en de belangrijkste handelspartner van Israël. Thrall: "Europa is een van de belangrijkste steunpilaren voor de apartheidsstaat."

Vrijheid of geweld

Nu de wapens zwijgen rond Gaza, moet de internationale gemeenschap niet opgelucht overgaan tot de orde van de dag, waarschuwt Thrall. "En dat is natuurlijk precies wat de meeste leiders in de VS en Europa zullen doen." Met een terugkeer naar de situatie zoals die was voor de crisis van mei wordt volgens hem niks opgelost. "Die status quo van eindeloze onderdrukking en apartheid is de reden voor het geweld. En dat is waarom het telkens opnieuw tot geweld zal komen."

Almasri uit Gaza-Stad kon geen woorden vinden voor de angst die ze voelde als de nacht kwam en de bommen vielen. Maar wat er moet gebeuren nu de wapens eindelijk weer zwijgen, dat rolt zonder aarzeling van haar lippen. "Palestijnen hebben meer nodig dan noodhulp of geld. Ze moeten vrij zijn. Dat is wat ze willen, meer dan wat dan ook. Ze moeten zich vrij kunnen bewegen en kansen kunnen grijpen. Zo veel geweldige jonge Palestijnen krijgen nu geen kansen. De wereld ziet alleen het geweld, maar ziet hen niet."

Zie ook |Het (slepende) conflict tussen Israël en de Palestijnen uitgelegd in 5 vragen