Slachtoffers van seksueel geweld krijgen vaak - per ongeluk of expres - de schuld van wat hen is aangedaan. Sinds het nieuws over de misstanden bij The voice of Holland valt op sociale media vaak de term victim blaming. Wat is dat precies? En waarom is het zo schadelijk?

"Wat deed je daar zo laat?"
"Waarom heb je je niet verzet?"
"Je had minder moeten drinken."
"Als er twee in bed belanden, zijn er twee verantwoordelijk."
"Wie trapt er nou ook in zijn gladde praatjes?"
"Je bent ook veel te lief en meegaand."
"Je had geen rokje aan moeten trekken. Daarmee lok je het bij zo'n mafketel nou eenmaal uit."

Slachtoffers van seksueel geweld krijgen dit soort vragen en reacties aan de lopende band. Dit wordt ook wel victim blaming genoemd en is volgens hulpverleners en psychologen een groot probleem.

Op ons reactieplatform NUjij en op de sociale media van NU.nl reageerden lezers van The Voice-nieuws vaak kritisch op de rol van de slachtoffers en de legitimiteit van hun verhalen. Zo vroeg een lezer zich af: "Waarom zou je die mensen ook je nummer geven en met ze op WhatsApp zitten?" Iemand anders schreef: "Waarom zou je meegaan als Ali B je 's nachts belt?"

De schuld neerleggen bij het slachtoffer

Gerda de Groot is regiocoördinator van Centrum Seksueel Geweld (CSG), dat acute en langdurige hulp biedt aan slachtoffers van seksueel misbruik. Ze noemt zulke reacties duidelijke voorbeelden van victim blaming. "Victim blaming is wanneer de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer wordt gelegd. Maar wij kunnen helemaal niet weten wat er in het hoofd van een slachtoffer om is gegaan. Het enige wat we daadwerkelijk weten, is dat niemand dit wil meemaken."

Iedere indirecte vraag of opmerking over wat een slachtoffer anders had kunnen doen om dit te voorkomen, is in feite ongepast en ook onterecht. Want hoe zij (of hij) zich gedroeg, doet er eigenlijk helemaal niet toe. Lichamelijke integriteit is een mensenrecht: zonder toestemming of goede reden mag er niemand aan je lichaam komen. Het gedrag van een slachtoffer is nooit een 'goede reden' om aangerand of zelfs verkracht te worden.

Let wel: achter de victim blaming-opmerkingen zit niet altijd een verkeerde intentie. De Groot: "De mens wil alles rationeel verklaren. Zo werkt ons brein nu eenmaal. Maar zaken als seksueel geweld zijn simpelweg verwarrend en moeilijk te begrijpen." Het is volgens haar dan ook niet aan een ander om deze situaties te willen verklaren.

Gevolg: een opmerking als "je had ook wel een erg kort rokje aan" voelt vaak als een klap in het gezicht van het slachtoffer. Diegene wordt onbedoeld tot een schuldige verklaard door de omgeving. De Groot: "Niemand mag aan jou zitten. Het gaat dus niet om 'bescherm je dochters', maar om 'voed je zonen op'."

Slachtoffers lopen risico op PTSS

Victim blaming kan tot gevolg hebben dat diegene zichzelf als verantwoordelijk gaat zien, of denkt dat hij of zij het incident had kunnen voorkomen. Dat is onterecht en heeft ernstige gevolgen. "Dit akelige gevoel kan ertoe leiden dat iemand uit schaamte in zichzelf keert en geen hulp zoekt."

"Mensen die geen hulp zoeken zijn vaak kwetsbaar, en we weten helaas dat kwetsbare mensen meer risico lopen om nogmaals hetzelfde te overkomen." Hulp is volgens De Groot juist essentieel. "Zonder traumahulp kan dit leiden tot een posttraumatische stressstoornis (PTSS)."

Daarnaast is de overgrote meerderheid van de daders van seksueel geweld ook nog eens een bekende van het slachtoffer, wat de drempel om een melding te maken alleen maar vergroot. "Dat is hartstikke moeilijk."

Naar een veilige cultuur

De oplossing vergt een omslag, zowel op de werkvloer als daarbuiten. "We moeten naar een veilige cultuur waarin we respectvol met elkaar omgaan: waarin we zaken benoemen en serieus nemen, en elkaar aanspreken wanneer we verkeerde dingen zien of horen gebeuren."

Volgens De Groot is bewustwording van het probleem een goede start. "Ga bij jezelf na wat je zegt of doet. Help elkaar en creëer de ruimte om dit soort zaken bespreekbaar te maken. En onthoud altijd: in welke staat, op welk tijdstip dan ook: het is nooit de schuld van het slachtoffer."

Dit zijn de aanklachten over misstanden bij The Voice
158
Dit zijn de aanklachten over misstanden bij The Voice

Heb je hulp nodig, of wil je iets melden? Je kunt (anoniem) chatten met het Centrum Seksueel Geweld of bellen naar 0800-0188. Ook kun je contact opnemen met Slachtofferhulp via 0900-0101.