Persvrijheid wereldwijd op dieptepunt, Nederland stijgt juist naar top drie
De wereldwijde persvrijheid is vorig jaar naar een nieuw dieptepunt gezakt, blijkt uit de index van journalistenorganisatie RSF. Nederland klom van de vierde naar de derde plaats. Maar dat is weinig reden tot optimisme: "Het aantal bedreigingen neemt ook hier toe."
Elk jaar schaalt Reporters Sans Frontières (RSF) alle landen in vijf categorieën in. Die lopen van 'goed' tot 'erg slecht'. Niet eerder kregen zoveel landen het slechtste stempel van de organisatie: 42 in totaal. RSF noemt 2024 bovendien "het dodelijkste jaar voor journalisten ooit".
Naast Oekraïne en Gaza zijn er meer probleemgebieden bij gekomen, legt directeur Ruth Kronenburg van Free Press Unlimited (FPU) uit. De FPU is de Nederlandse partner van RSF. Zo zijn conflicten in landen als Haïti, Soedan en de Democratische Republiek Congo vorig jaar opgelaaid.
Kronenburg noemt de situatie in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever "inhumaan". Ze vertelt dat Israël voortdurend het internationaal recht schendt, waaronder met het doden van journalisten. "Zonder onafhankelijke verslaggeving verliezen we steeds meer het zicht op wat er gebeurt."
De top drie van de lijst bestaat uit Noorwegen, Estland en Nederland. Zweden is door Nederland van de derde plaats gestoten. China en Noord-Korea zitten in de onderste regionen, net boven Eritrea.
Ook financiële problemen belemmeren journalisten
De persvrijheid is overigens niet alleen door geweld en dreiging verslechterd, maar ook door financiële problemen bij journalistieke redacties. Daardoor zakte Argentinië maar liefst twintig plekken en daalde de Verenigde Staten met twee plaatsen.
De invloed van de Amerikaanse president Donald Trump op de persvrijheid in de VS is nog niet duidelijk zichtbaar in de lijst. "De verkiezingen waren pas laat, dus sommige gevolgen zien we pas in de volgende lijst", legt Kronenburg uit.
Beste en slechtste landen
Vraagtekens bij positievere beoordeling
Nederland heeft de stijging op de ranglijst vooral te danken aan de veroordelingen voor de moord op misdaadjournalist Peter R. de Vries. "RSF hecht veel waarde aan een goed functionerend rechtssysteem", benadrukt Kronenburg. Journalisten kunnen het beste werken als democratische instanties de vrije pers beschermen.
'Desinformatie wordt strategisch gebruikt door machthebbers'
RSF benoemt twee grote gevaren voor de journalistiek: desinformatie en een gebrek aan geld. Mediabedrijven in 160 landen hebben moeite om financieel gezond te blijven of slagen daar helemaal niet in.
Daarnaast trekken bigtechbedrijven advertentie-inkomsten steeds meer weg bij de media, ziet de organisatie. Bovendien is de Amerikaanse steun voor internationale media weggevallen, terwijl die in kwetsbare regio's erg belangrijk was.
Desinformatie wordt door RSF gezien als "een van de grootste vijanden van de persvrijheid". Volgens Kronenburg hebben mensen steeds meer moeite om feiten van onwaarheden te onderscheiden. "Machthebbers gebruiken desinformatie strategisch om kritische media te onderdrukken en de journalistieke vrijheid te beperken", zegt Kronenburg. "Deze ontwikkelingen stemmen somber."