De invloed die D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken hadden op een VPRO-documentaire over Sigrid Kaag was groter dan eerder werd gezegd. Dat ontdekte weblog GeenStijl deze week. Waar gaat de documentaire precies over, welke kritiek is erop en wat gaat er nu gebeuren?

Waar gaat de documentaire over?

Drie jaar lang werd Sigrid Kaag gevolgd voor een documentaire, geregisseerd door Shuchen Tan en geproduceerd door de VPRO. In Sigrid Kaag - Van Beiroet tot Binnenhof is te zien hoe de D66-leider de switch maakt van diplomaat in Libanon naar minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in Nederland.

Tan vertelde in een interview over de film dat ze "niets met D66 heeft". "Ik maakte deze film vooral omdat ik persoonlijk geïnteresseerd was in Kaag. Toen ze in 2017 naar Nederland kwam om minister te worden, was ik heel benieuwd hoe zo iemand zich zou handhaven in de Haagse politiek."

De documentaire werd begin januari 2021 uitgezonden, vlak voor de verkiezingen. "Een film over een politicus maken is per definitie tricky. Ze heeft zelf een agenda, haar partij heeft een agenda. Dat is ingewikkeld." Volgens de regisseur wilde Kaag niet dat het "een Jesse Klaver-film" zou worden. Een documentaire over GroenLinks-leider Klaver van BNNVARA uit 2017 werd ingetrokken na veel kritiek. Zo werkte de maker van de film als beeldvoerder voor GroenLinks.

Wat gebeurde er daarna?

Al voor de verschijning van de documentaire over Kaag werden er Kamervragen gesteld door de PVV. Die noemde het een "uren durende reclamespot". Minister Arie Slob (Media) haalde toen verhaal bij de VPRO, die stelde dat D66 zich inhoudelijk niet heeft bemoeid met de documentaire. Slob gaf dit door in antwoord op de Kamervragen.

Mediaplatform GeenStijl deed vervolgens een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) en kon de communicatie tussen D66 en de documentairemakers inzien. In de berichten is te lezen dat er een grote lijst met verbeterpunten vanuit de partij was opgesteld. Hierdoor lijkt de invloed van D66 groter dan minister Slob in eerste instantie had laten weten.

Wat is een Wob-verzoek?

  • Met een Wet openbaarheid van bestuur kunnen burgers of andere instanties de overheid dwingen om bepaalde informatie openbaar te maken.
  • Iedereen kan zo'n verzoek dus doen.
  • Het kan een tijdje duren voordat de informatie met de verzoeker wordt gedeeld; de overheid moet binnen acht (en in sommige gevallen binnen veertien) weken een besluit nemen.

Waar is precies kritiek op?

D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken wilden verschillende scènes uit de documentaire veranderen, blijkt uit de opgevraagde documenten. De partij liet weten dat met de makers is afgesproken dat zij voor de uitzending het eindresultaat mochten zien en daarna ook "eventuele feitelijke onjuistheden, al te privacygevoelige passages en andere relevante opmerkingen" mochten doorgeven.

Maar critici menen dat ze daarin wat zijn doorgeslagen. Zo droeg Kaag in meerdere shots geen autogordel en de maker werd verzocht de beelden digitaal te manipuleren, zodat het lijkt alsof ze wel een gordel draagt. Toen dat niet lukte, zijn de beelden intact gelaten.

Daarnaast is er gesneden in een scène waarin Kaag en haar team in Niger worden ontvangen met glazen champagne. D66 opperde tegenover de makers een voice-over toe te voegen met de tekst: "Wat een contrast, in een van de armste landen ter wereld wordt de minister met champagne ontvangen."

Ook scènes waarin Kaag zich negatief uitsprak over collega's, moesten er volgens D66 uit. Die zijn aangepast naar een algemenere versie, waarin Kaag geen namen noemt. Ook werd erop gehamerd dat Kaags idealen en waarom ze de stap van diplomaat naar minister heeft gezet, meer aan bod moesten komen.

Daarnaast is er veel te doen om het moment van de uitzending. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg de kans om hierover mee te denken, blijkt uit de documenten, iets wat juist werd ontkend. Dat werd uiteindelijk 3 januari, volgens de productiemaatschappij "zo ongeveer de laatste datum die de NPO wil besteden aan een film over een verkiesbare politicus, voor de verkiezingen". Die vonden ruim twee maanden later plaats, op 17 maart.

VPRO-hoofdredacteur Stan van Engelen benadrukt overigens dat lang niet aan alle punten is toegegeven. "De regisseur heeft de film kunnen maken zoals ze wilde."

Een scène uit de documentaire Sigrid Kaag - Van Beiroet tot Binnenhof.

Een scène uit de documentaire Sigrid Kaag - Van Beiroet tot Binnenhof.
Een scène uit de documentaire Sigrid Kaag - Van Beiroet tot Binnenhof.
Foto: VPRO

Wat hebben de verschillende partijen hierop te zeggen?

Volgens D66 mochten de makers bepalen wat ze wilden aanpassen en wat niet. De VPRO laat hetzelfde weten. "Kaag is drie jaar lang nauwgezet gevolgd, ook in de privésfeer. Het is dan niet gek dat je dergelijke afspraken maakt. Maar op veel punten hebben we niet bewogen."

Kaag zegt geen direct contact te hebben gehad met de documentairemakers, maar laat wel weten dat zij zelf twee specifieke wijzigingsvoorstellen heeft gemaakt.

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) vindt dat de maker open had moeten zijn over de afspraken die van tevoren zijn gemaakt tussen D66 en de producenten.

Wat gaat er nu gebeuren?

Minister Slob wil opheldering van de VPRO over de documentaire. Daarnaast gaat Margo Smit, de ombudsman van de NPO, de handelswijze onderzoeken die tot het ontstaan van de film heeft geleid. De omroep liet zelf al weten in de toekomst formelere afspraken te willen maken bij soortgelijke documentaires.

Ook het Commissariaat voor de Media komt waarschijnlijk met een onderzoek.