Hoe kan het dat we meestal al van tevoren weten wat premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) vertellen in hun persconferentie over het coronavirus? NU.nl sprak een woordvoerder, verslaggevers en politiek commentatoren.

Wie zich een klein beetje verdiept in de coronacrisis en de tot nu toe genomen maatregelen, kan zonder grote moeite de volgende stap van het kabinet voorspellen. Daar zijn alle personen die we hebben gesproken het over eens.

"Als je een aantal telefoontjes pleegt, heb je de puzzelstukjes zo bij elkaar", zegt Frits Wester, politiek commentator van RTL Nieuws.

"Als jij iets weet en je legt dat voor aan een woordvoerder, dan gaat die dat niet ontkennen. Dat voelt als liegen en dat vinden ze naar", zegt zijn collega Joost Vullings van EenVandaag.

'Je hele lijstje wordt niet eventjes aangevuld'

Toch krijgen journalisten niet zomaar alle informatie toegespeeld, zegt Xander van der Wulp, politiek verslaggever van NOS Nieuws. "Je moet een vrij compleet beeld hebben, pas dan krijg je soms een bevestiging. Het is niet zo dat je belt en je hele lijstje eventjes wordt aangevuld."

Daarnaast toont lang niet iedere woordvoerder zich bereid aan een informatieverzoek mee te werken, verduidelijkt Axel Dees, woordvoerder van minister De Jonge. "Als men mij belt over kennis die pas later bekend mag worden, verwijs ik altijd netjes door naar het moment waarop daarover een openbare toelichting wordt gegeven. Ik kan daar niet op vooruitlopen."

'Informatie kan uit verschillende kampen komen'

Niemand van de ondervraagden zegt ooit vanuit de politiek te zijn benaderd met informatie. "Maar de politiek heeft er wel belang bij dat het beeld dat naar aanloop van zo'n persconferentie geschetst wordt klopt", zegt Van der Wulp.

"Hoe dichter je bij die persconferentie komt, hoe meer mensen van de inhoud afweten. Niet alleen mensen in de politiek, maar ook bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Informatie kan uit verschillende kampen komen, het is niet één club."

Om de koers van het kabinet in te schatten zijn niet alleen goed ingevoerde bronnen en contacten noodzakelijk. Wie goed oplet tijdens Kamerdebatten komt volgens politiek verslaggever Avinash Bhikhie van NU.nl ook veel te weten.

"Die debatten duren soms tien uur en in die tien uur worden vaak kleine hints gegeven. Daar maak je een denkbeeldige aantekening van. Rutte heeft daarnaast tijdens zijn wekelijkse persconferentie op vrijdagmiddag al vaker een voorschot genomen op wat er tijdens een persconferentie op dinsdag werd bevestigd."

Daarnaast wijst Bhikhie ook op de recent uitgegeven routekaart met maatregelen die het kabinet kan nemen. "Daar staat onder andere bijvoorbeeld de sluiting van de scholen op en het terugdringen van de groepsgrootte."

'Politiek lekt informatie niet bewust'

Dat de politiek bewust meewerkt aan het vroegtijdig verkondigen van maatregelen, om op die manier de boodschap alvast zachtjes in te masseren, is voor zover woordvoerder Dees dat kan schetsen "onzin".

"Ze gaan niet eerst kijken hoe bepaalde maatregelen zullen vallen", zegt ook Wester. "Natuurlijk zijn er ministers of departementen die willen laten merken dat ze zich ingespannen hebben voor bijvoorbeeld de cultuur of het onderwijs, en de credits willen krijgen. Maar dat komt niet op een paar uur aan, dan kun je net zo goed wachten op de persconferentie."

Nieuwsorganisaties zijn de laatste maanden in een wedloop verwikkeld om als eerste nieuwe maatregelen te kunnen verkondigen. Dat brengt bepaalde dilemma's met zich mee, legt Wester uit.

"Stel dat je 's ochtends van een bron te horen krijgt dat de verzorgingstehuizen weer op slot gaan en je meldt dat. Dan gaat iedereen nog even snel naar oma en opa toe. Maar wat als die maatregelen op het laatste moment toch niet doorgaan of in gewijzigde vorm worden aangekondigd, dan heb je een hoop paniek veroorzaakt. Je moet heel zeker weten hoe het 's avonds verteld zal worden."

'Dan krijg ik onrustige collega's uit Hilversum aan de lijn'

Van der Wulp zegt zelf weinig last te hebben van die wedloop, maar erkent dat zijn eigen nieuwsorganisatie die drang voelt.

"Zondagavond melden we dat er verscherpte maatregelen op tafel liggen, maar dat het kabinet daar de komende twee dagen goed naar gaat kijken. Een uur later meldt De Telegraaf dat het waarschijnlijk is dat de groepsgrootte naar beneden gaat. Dan krijg ik onrustige collega's uit Hilversum aan de lijn die willen weten of dat klopt. En op maandagavond willen ze nog meer details weten. Op die manier zitten we elkaar soms wel op te fokken, met het resultaat dat er al behoorlijk veel informatie naar buiten komt voordat de persconferentie begint."

"Het is natuurlijk altijd leuk als jouw titel het als eerste kan melden", relativeert Wester. "Maar voor de normale burger maakt het niet zoveel uit. 's Avonds om 19.00 uur heb je het allemaal en weet je precies hoe het zit. Dit soort primeurs is leuk voor je schoonmoeder en hoofdredacties, zeg ik maar altijd."