Aart Staartjes gaf kinderen de kans om op televisie tegen hun ouders in opstand te komen, zowel in Ome Willem, De Stratemakeropzeeshow als Sesamstraat . Staartjes is zondag op 81-jarige leeftijd overleden aan de verwondingen opgelopen bij een ernstig verkeersongeval.

Het geboortehuis van Aart Staartjes staat aan de Nieuwendammerdijk in het Amsterdamse stadsdeel Noord. Staartjes wordt daar twee jaar voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geboren.

Pas na de capitulatie van de Duitse strijdkrachten kan Staartjes voor het eerst naar school, hij is dan acht jaar oud. Aan cultuur werd thuis weinig aandacht besteed en Staartjes' kennismaking met televisie zou nog jaren op zich laten wachten, vertelde hij in een interview met NRC: "Mijn vader was timmerman. Hij werkte met mijn grootvader en mijn oom Dick in de loods achter ons huis. Tijdens de oorlog maakten ze kinderledikantjes en klompen en ik speelde tussen de krullen. Pas toen ik vijftien was, kregen we televisie."

Tot die tijd vindt Staartjes afleiding in het pantomimegezelschap Pantalone, dat hij op dertienjarige leeftijd samen Eric Herfst en Ben Rowold opricht. Hoewel hij dan al weet dat zijn toekomst bij het acteren ligt, gaat hij op aanraden van zijn vader eerst naar de mulo (meer uitgebreid lager onderwijs) en later de kweekschool om onderwijzer te worden. In 1958 verruilt hij deze studie echter voor een toneelopleiding, die hij in 1961 succesvol afrondt.

De iconische rollen van Aart Staartjes waar wij mee opgroeiden
147
De iconische rollen van Aart Staartjes waar wij mee opgroeiden

Staartjes stopt repressie uit zijn jeugd in De Stratemakeropzeeshow

Staartjes is op dat moment al aan het werk voor de televisie, waar hij in 1959 zijn debuut maakt in de 54 minuten durende klucht De wonderbaarlijke schoenlappersvrouw. Daarna speelt hij af en toe een klein rol, bijvoorbeeld in Mik en Mak of in Hendrik IV. Pas in 1967, Aartjes heeft zijn toneelambities dan in de ijskast gezet, neemt zijn televisiecarrière een vlucht als hij gevraagd wordt als verteller voor Woord voor woord. De kinderserie, waarin Staartjes voorleest uit het Oude en het Nieuwe Testament, wordt een succes en de VARA biedt hem de mogelijkheid om een nieuw kinderprogramma te maken.

Staartjes grijpt deze kans en bedenkt De Stratemakeropzeeshow. Zijn kindertijd wordt gekenmerkt door een autoritaire vader, die zijn kinderen sloeg als ze ook maar een minuut te laat thuiskwamen. Die repressie uit zijn jonge jaren verwerkt Staartjes in rebelse liedjes en sketches in De Stratemakersopzeeshow.

"Dat was natuurlijk ook bespottelijk", zegt Staartjes daarover in 2017 in het radioprogramma Nooit meer slapen. "We hadden een lied gemaakt: 'Pieleman, pieleman, trek er maar eens lekker aan. Doris Day had een snee van hier tot Enschede.' Dat zou je nou niet meer kunnen uitzenden. Toen eigenlijk ook niet helemaal, maar dat werd als rebels gezien. Kinderen vonden het fantastisch, ook omdat zoveel ouders er boos om werden."

Staartjes zal tijdens zijn carrière altijd aan de kant van de kinderen staan. Dat wordt ook duidelijk in een andere aflevering van De Stratemakeropzeeshow, die geschreven wordt door het collectief Hans Dorrestijn, Jan Riem en Willem Wilmink. Daarin is te zien hoe een broertje met zijn zusje op hun kamer speelt. Als vader binnenkomt, zeggen de kinderen dat hij moet gaan slapen en dat ze hem niet meer willen horen, waarna de vader de aftocht blaast.

'Ik geef mezelf als vader een zesje'

Hoewel hij zich als televisiemaker vooral op kinderen richt, kregen zijn eigen kinderen volgens hem niet altijd de benodigde aandacht. In een interview met de Volkskrant geeft hij zichzelf als vader "een zesje". "Ik had mijn kinderen zoveel willen meegeven, alles wat mij zelf bezighoudt, maar ja." Het vaderschap overviel hem ook, zegt hij in datzelfde interview: "Mijn vriendin werd zwanger en we moesten trouwen. Mijn vrouw kwam me weleens ophalen bij de toneelschool, met de kinderwagen. De rest van de klas ging naar een feestje hier of een feestje daar. Maar ik heb mijn kinderen ook erg leuk gevonden, alle drie. Ik heb er nooit spijt van gehad."

Als De Stratemakeropzeeshow in 1974 stopt, komt Staartjes in datzelfde jaar met De film van Ome Willem op de proppen. Ook dit kinderprogramma, met Edwin Rutten in de hoofdrol, wordt een groot succes. En ook dit televisieprogramma krijgt de kinderhanden op elkaar met taboedoorbrekende poep- en piesgrappen: "Lust je ook een broodje poep?" Nadat Staartjes in 1979 met J.J. de Bom voorheen de Kindervriend een vervolg had gegeven aan De Stratemakeropzeeshow, is hij vanaf 1984 in de gedaante van Meneer Aart in Sesamstraat te zien. De rol waarmee hij tot zijn dood versmolten was.

Sesamstraat als paradijs zonder slang

"Ik begon in 1981 als redacteur bij Sesamstraat. Een van de scenarioschrijvers zei toen: 'Sesamstraat is een paradijs zonder slang.' Dat vond ik een unieke uitspraak, zo waar. Daar moest iets aan gebeuren. Er moest iemand komen die de bal lek prikte", aldus Staartjes weer in de Volkskrant.

"De eerste scène van Meneer Aart was een gastrol, zoals ik ze in die tijd vaker speelde. Aart komt aan met de bus en is op zoek naar Frank, maar hij kent de weg niet. De eerste die hij tegenkomt, is Pino. Dat vindt Aart raar, hij wantrouwt die Pino. Uiteindelijk komt Aart binnen bij Frank, die gebakjes heeft gehaald. Aart pakt meteen het grootste gebakje. Leuk, vind ik. En het is gedrag dat kinderen goed begrijpen. Vanaf toen hebben we Aart een grotere rol gegeven."

Net als ten tijde van De Stratemakeropzeeshow, zijn er ook nu weer ouders die moeite hebben met een creatie van Staartjes. Ook de Amerikaanse eigenaar van Sesamstraat schrikt van Meneer Aart, omdat hij in hun ogen een negatief rolmodel is. Staartjes houdt echter voet bij stuk en Meneer Aart groeit uit tot een van de populairste personages uit de Nederlandse televisiegeschiedenis.

Meneer Aart zingt Duizend Dromen in Sesamstraat
158
Meneer Aart zingt Duizend Dromen in Sesamstraat

Niet bang voor de dood

Maar die populariteit kan niet verhinderen dat de NTR in juni van afgelopen jaar bekendmaakt dat er - ondanks fel verzet van onder anderen Staartjes - voorlopig geen nieuwe afleveringen van Sesamstraat zullen worden opgenomen.

Staartjes verliest niet alleen een van zijn kenmerkendste rollen, maar krijgt in 2019 ook een beroerte. In het programma Sterren op het Doek vertelt de acteur dat hij zich daardoor zeer angstig voelt.

"Het is eindig, dat voel ik. Ik voel dat ik in het laatste bedrijf zit." Op de vraag of hij bang voor de dood is, antwoordt Staartjes ontkennend: "Nee, ik weet niet wat ik moet verwachten. Maar ik ben er niet bang voor."