Ruim twintig jaar nadat negen Nederlanders op 16 september 1999 het Big Brother-huis in Almere binnenstapten, werd bekend dat het realityprogramma op televisie terugkeert. NU.nl blikt samen met twee oud-medewerkers terug op de eerste reeks en kijkt vooruit: heeft de moeder aller realitysoaps kans om opnieuw te slagen?

"De winnaar van Big Brother is geworden: Bart. Gefeliciteerd, jongen." Met deze woorden maakte presentator Rolf Wouters de allereerste Big Brother-winnaar bekend. Op dat moment wist nog niemand dat er nog 470 winnaars zouden volgen.

Boudewijn van Schaik was uitvoerend producent van de eerste drie reeksen. Onder zijn leiding werkte een immens team aan het programma. "We moesten de gebeurtenissen in het huis 24/7 in de gaten houden. Behalve spraakmakende tv was Big Brother ook qua productie uniek."

Big Brother in het kort

  • Het concept - negen mensen moeten ruim honderd dagen, afgesloten van de buitenwereld en onder cameratoezicht, met elkaar doorbrengen in een huis en elkaar nomineren - is bedacht door onder anderen John de Mol en Paul Römer.
  • Big Brother begon in 1999 en liep zes seizoenen in Nederland.
  • 24 camera's en 59 microfoons waren opgesteld om de belevenissen dag en nacht te volgen.
  • Negen bewoners betraden het huis op 16 september 1999, in totaal bewoonden twaalf mensen het huis.
  • De finale op 30 december 1999 trok ruim drie miljoen kijkers.
  • Sinds de lancering zijn 471 series in tientallen landen gemaakt.

Martijn Raadgever, die door Van Schaik werd aangenomen als redacteur voor het eerste seizoen van Big Brother en nog steeds werkt als brand consultant van het realityprogramma, voelde voor de start al dat er "iets stond te gebeuren, omdat er veel gedoe over was". "Het concept werd door psychologen en de pers omstreden, onethisch en plat genoemd", vertelt Raadgever.

Big Brother 1999 - Het Begin
170
Big Brother 1999 - Het Begin

'Big Brother is een grote soapopera'

Onder anderen Ruud Benard, Bart Spring in 't Veld en Sabine Wendel betraden op 16 september 1999 het huis. Zij waren gekozen uit zo'n zesduizend aanmeldingen. Van tevoren werd goed bekeken welke kandidaten samen een goede combinatie zouden vormen.

"Big Brother moet je eigenlijk zien als een soapopera", zegt Raadgever. "We hebben mensen gezocht die bij elkaar passen, die samen een familie vormen. We hebben foto's van de kandidaten aan de muur gehangen: jij past in deze groep, jij in die."

De oorspronkelijke bewoners leren elkaar kennen. (Beeld: Veronica)

Kijkcijfers stegen na bedscène

De goede dynamiek tussen de leden van de groep - zo werden Bart en Sabine verliefd op elkaar en raakten Ruud en Willem bevriend - had een positieve uitwerking op de kijkcijfers. "Dat was de reden dat er zoveel mensen keken", zegt Van Schaik. "Het moet een groep zijn die mensen uit alle hoeken en gaten uit de maatschappij representeert."

De eerste weken had het programma prima kijkcijfers, maar nadat bewoners Bart en Sabine met elkaar in bed waren gedoken - er kwamen alleen bewegende dekens in beeld - steeg het aantal kijkers naar zo'n anderhalf miljoen. "Na een aantal weken kregen we in de gaten dat we bij iets bijzonders waren betrokken", vertelt Van Schaik. "De uitzendtijd werd zelfs verplaatst naar 19.00 uur, omdat de kijkcijfers van GTST achteruitholden (Veronica was toen nog een zender van RTL, red.)."

Een beroemd beeld uit Big Brother: Bart en Sabine steken een sigaret op na hun nacht samen. (Beeld: Veronica)

'Mensen probeerden over het hek te klimmen'

"Dat Big Brother zou uitgroeien tot één van de meest besproken en succesvolle tv-programma's ooit, is bepaald door de media en het publiek", vertelt Van Schaik. "NRC noemde het een 'bijzonder sociaal experiment', de VPRO Gids had een Big Brother-cover, wetenschappers bekeken de psychologische effecten. Het was the talk of the town."

De populariteit van het programma en de bewoners groeide enorm: tijdens de live-uitzendingen stonden er vaak duizenden mensen. "Wekelijks had ik een overleg met de politie over de veiligheid rondom het huis", zegt Van Schaik. "Op een gegeven moment waren er mensen die over de schutting probeerden te klimmen of zelfs het huis probeerden binnen te komen."

De 23-jarige Bart Spring in 't Veld verlaat als winnaar het huis. (Beeld: Veronica)

Terugkeer naar buitenwereld was heftig

Na honderd dagen verlieten verliezend finalist Ruud en winnaar Bart het Big Brother-huis. De terugkeer naar de buitenwereld ervoeren zij als heftig.

"Na het programma stonden we aan de top", vertelde Benard in een interview met Beau. "Daarna ging het langzaamaan naar beneden." Zijn relatie ging stuk doordat zijn partner niet kon wennen aan zijn plotselinge populariteit, wat ook andere oud-bewoners is overkomen.

John de Mol vertelde in gesprek met Shownieuws dat de bewoners hierin goed werden ondersteund. "Zo konden ze de psycholoog van het programma blijven bezoeken en droegen we een soort agent voor die hun zaken kon behartigen. Maar de deelnemers hebben te weinig gebruikgemaakt van die oprechte service, vind ik."

"Het zijn de mensen die het programma en dus ook het succes ervan bepalen", voegt Raadgever eraan toe. "De kandidaten zijn geen mensen die voor ons werken, maar mensen die mét ons werken."

'Maatschappij is nu heel anders'

Het succes bleek niet eeuwigdurend. De kijkcijfers liepen vanaf de vierde reeks terug en na de zesde in 2006 werd geen nieuwe serie gemaakt. In het buitenland blijft het concept echter wel een kijkcijferhit. Zo zijn er in de Verenigde Staten al 21 series gemaakt.

Landen waar Big Brother nog wordt uitgezonden

  • Europa: Albanië, Bulgarije, Frankrijk, Duitsland, Hongarije, Italië en Spanje.
  • Azië: India, Israël en Filipijnen.
  • Noord- en Zuid-Amerika: de VS, Canada en Brazilië.

RTL en producent EndemolShine zijn bezig met de voorbereidingen voor een nieuwe reeks, zo werd zondag bekend. Denken de deskundigen dat Big Brother anno 2020 nog steeds kans van slagen heeft?

"De maatschappij is inmiddels heel anders en er is veel te bespreken. Ik zie geen reden om het niet in Nederland terug te brengen", vindt Raadgever.

Van Schaik sluit zich, ondanks zijn sympathie voor het programma, niet bij Raadgever aan. "Ik vraag me af of de kijker hierop zit te wachten. De manier van televisie is nu anders, de maatschappij is anders."

Als het aan De Mol ligt, worden de ethische grenzen van een mogelijke nieuwe Big Brother goed bewaakt. "Als mensen in een programma van mij zitten, moeten ze daarna gewoon zonder gebogen hoofd over straat kunnen lopen. Ik vind dat er op televisie vandaag de dag realityprogramma's zijn waarin grenzen echt overschreden worden, dat mensen echt beschadigd worden. Dat gaat mij te ver."

Noot van de redactie: dit verhaal is al eens gepubliceerd in september 2019, toen Big Brother twintig jaar bestond en er geruchten gingen dat de realitysoap weer op de Nederlandse televisie zou terugkeren.