De KRO-NCRV-documentaire Nederland Fraudeland over het strafrechtelijk onderzoek naar sushiketen Sumo mag volgens de FIOD en het Openbaar Ministerie (OM) pas worden uitgezonden als zij hier toestemming voor geven, meldt NRC dinsdag.

De krant maakte een uitvoerige reconstructie van de samenwerking tussen documentairemaker René Roelofs, de FIOD en het OM.

Komende donderdag doet de rechtbank uitspraak over de zaak die de FIOD tegen de sushiketen heeft aangespannen. De NPO wilde daarom donderdagavond de documentaire over dit onderwerp uitzenden.

Maar in de jaren tussen de voltooiing van de documentaire en de dag van de uitspraak hebben dusdanig veel veranderingen plaatsgevonden, dat het OM de uitzending tegenhoudt.

FIOD en OM omarmden documentaire aanvankelijk

In 2012 besloten de regisseur en de producenten de film te gaan maken, schrijft NRC. Roelofs maakte eerder een documentaire over de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en nam contact op met Peter Veld (directeur-generaal van het ministerie van Financiën), Hans van der Vlist (algemeen directeur van de FIOD) en Marianne Bloos (kopstuk Functioneel Parket).

De FIOD omarmde het verzoek, omdat de opsporingsdienst van de Belastingdienst graag transparanter wil zijn en daarnaast soortgelijke horecaondernemers met de documentaire dacht af te schrikken. Justitie zei de verdachten in de zaak over de Sumo-restaurants te zullen inlichten. Ook Bloos ging akkoord, al liet ze wel een uitvoerig mediacontract tekenen.

Roelofs maakte veel opnames 'achter de schermen'

Sumo-eigenaar Chi-Ho L. werd op 2 december 2014 van zijn bed gelicht door politieagenten. L. wordt van grootschalige belastingfraude verdacht. Sumo zou tussen 2008 en 2014 zijn kassa's relatief leeg hebben gehouden, zodat de omzet kunstmatig laag bleef en de Belastingdienst daardoor weinig omzetbelasting kon innen. Op diezelfde dag werden de vestigingen van Sumo aan soortgelijke invallen onderworpen.

Roelofs mocht de hele actie filmen en volgde de dienst ook tijdens de voorbereiding en de verdere uitvoering van het onderzoek. Ook ontving hij onder meer beelden van de FIOD en werden gesprekken met verdachten gefilmd. Al dit materiaal werd gebruikt tijdens de totstandkoming van de documentaire.

Waar gaat het over in de zaak tegen Sumo?

  • Op 2 december 2014 verrichtte de FIOD met driehonderd man op twintig plekken doorzoekingen in een onderzoek naar belastingfraude bij restaurantketen Sumo.
  • Het vermoeden bestaat dat de omzet van de restaurants is afgeroomd, waardoor onjuiste aangiften voor de omzetbelasting en vennootschapsbelasting zijn gedaan.
  • Het daardoor vrijgekomen geld zou zijn witgewassen.

OM kampt met schandalen

Maar bijna vijf jaar later staat de documentaire dus onder druk. Zo werken de meeste mensen die toestemming voor de opnames hebben gegeven niet meer bij het OM, dat sowieso al onder druk staat vanwege enkele recente schandalen. Daarnaast kregen de makers te horen dat ze steeds meer uit de documentaire moesten schrappen, waaronder de naam van de keten, grappen van rechercheurs en geheime opnames, schrijft NRC verder.

Het OM eiste daarnaast dat de verdachten ook naar de film mochten kijken. Toen het eisenpakket steeds verder werd uitgebreid, schakelde de omroep juristen in om naar het in 2014 getekende mediacontract te kijken.

Uit onderzoek van NRC blijkt dat de producenten volgens het contract opnames die belangen "op het gebied van privacy, slachtofferbescherming, opsporing en vervolging, politietactiek en -techniek schaden" niet mag uitzenden. Dit geldt ook voor beelden die een risico op ernstige reputatieschade met zich meebrengen.

Advocaat: Gang van zaken in strijd met rechtsgang

De omroep ging akkoord met de eisen van het OM en zei voornemens te zijn de documentaire pas aan het einde van het jaar uit te zenden. Maar het OM liet aan NRC weten dat dit pas zal gebeuren als justitie en de FIOD akkoord zijn met de inhoud van de productie.

De omroep is er niet bij gebaat het momentum rondom de zaak kwijt te raken en wil de documentaire zo snel mogelijk uitzenden. Dat het OM echter pas afgelopen maandag de verdachten heeft verteld dat zij destijds zijn gefilmd, werkt niet in het voordeel van KRO-NCRV.

De advocaat van de verdachten laat aan NRC weten dat de gebeurtenissen "in strijd met de rechtsgang" zijn.