Deze week stapte bijna het volledige bestuur van Women Church World, het vrouwentijdschrift van het Vaticaan, op. Een belangrijke poging om de stem van vrouwen binnen de Rooms-Katholieke staat te laten horen, dreigt te mislukken.

Women Church World (Italiaanse titel: Donna Chiesa Mondo) is een supplement dat maandelijks samen met de Vaticaankrant L'Osservatore Romano wordt uitgeven.

De zelfstandige bijlage werd zeven jaar geleden met steun van paus Benedictus VI in het leven geroepen door Lucetta Scaraffia en werd bestuurd door een volledig vrouwelijke redactie.

Tot deze week. Want Scaraffia gaf dinsdag in een hoofdredactioneel commentaar aan dat de voltallige redactie zal opstappen, omdat het Vaticaan volgens haar bezig is de titel onder mannelijk gezag te krijgen en de naam van Women World in diskrediet te brengen. Volgens Scaraffia wil het Vaticaan op deze manier de redactie straffen voor een artikel dat in Women Church World verscheen, waarin misbruik van nonnen door geestelijken aan de kaak werd gesteld.

Andere stemmen binnen en rondom het Vaticaan zeggen echter dat Scaraffia een machtsstrijd voert en het niet eens is met recente invullingen van redactionele posities binnen zowel L’Osservatore als ook Women Church World. Bovendien zou zij bij lange na niet door alle vrouwen binnen het Vaticaan gesteund worden. Hoe dan ook; Women Church Wold is een betekenisvol middel om het huidige chauvinisme binnen de katholieke kerk te doorbreken en dit middel staat, door interne of externe factoren, onder druk.

'Instituut waarin vrouwen niet veel te zeggen hebben'

"Dit blad wordt samengesteld door vrouwen die met redactionele vrijheid en onafhankelijkheid journalistiek kunnen bedrijven, binnen een instituut waarin vrouwen eigenlijk niet veel te zeggen hebben", legt Laetitia van der Lans uit.

Van der Lans is eigenaar van het communicatiebureau De Zalige Zalm, dat samen met lokale parochies (katholieke kerk, red.) en protestantse kerken hun kerkbladen in Nederland uitgeeft.

"Wij faciliteren dat, bieden een online opmaakprogramma, verzorgen het drukwerk en begeleiden de redacties ook zodat ze inhoudelijk inspirerende bladen maken en geen informatieblaadjes." Volgens Van der Lans zou een mogelijke opheffing van Women Church World zeer te betreuren zijn.

"Laten we voorop stellen dat ik hoop dat het blad doorgaat. De huidige paus zet zich heel erg in voor het vrijmoedige spreken, Women Church World past heel goed bij die visie. Maar je weet nooit wat er in Rome speelt. Misschien bevond die redactie zich aan het einde van een cyclus en spelen er andere dingen, dat weet ik gewoon niet. Ze hebben een stuk gepubliceerd over misbruik van nonnen. Iedere keer is het allemaal nog veel erger dan je denkt dat het is. Daar is ook een Frans-Duitse documentaire over gemaakt. In L'Osservatore heeft een vrouwelijke journalist daar weer een kritisch stuk over geschreven. Dat soort bewegingen hebben waarschijnlijk meegespeeld tijdens het besluit van de redactie. Het is afwachten hoe paus Franciscus hierop zal reageren."

Hoe wordt er op jou als vrouw gereageerd als je een parochie helpt?

Van der Lans: “Op mij wordt overwegend positief gereageerd.” Lacht even, daarna: “Ik weet niet of dat nog echt een dingetje is. Dit zijn allemaal lokale kerkgemeenschappen, zowel protestantse als katholieke. Vooral in de katholieke kerk zijn het de vrouwen die het werk doen. Je ziet dat alleen niet terug in het bestuur van de kerk en in de gewijde ambten. Maar het zijn de vrouwen die ervoor zorgen dat de tent gerund wordt. Dan zeg ik het wel wat gechargeerd, maar vrouwen zijn binnen de kerk onmisbaar.”

Zien jullie erop toe dat de redactionele vrijheid van kerkbladen in Nederland gewaarborgd wordt?

"Niet direct, maar dat zijn wel kwesties die aan de orde komen. Wij adviseren redacties vrij snel om een redactiestatuut samen te stellen. Hoe regel je dat? Dat is voor veel redacties iets onbekends, dus dat leggen we uit. Ze kunnen daarin hun rechten en vrijheden met hun parochie of kerkbestuur vastleggen."

"Bij een parochie staat een pastoor aan het hoofd, die kan met een redactiestatuut de redactie het mandaat geven om een parochieblad te maken. Dan wordt meestal ook vastgelegd dat je met elkaar in beraad gaat als het kerkpolitiek spannend wordt. Een enkele keer gaat het mis. In Utrecht moest een keer een hoofdredacteur plaatsmaken. Hij had zich in zijn redactionele voorwoord kritisch uitgelaten over de koers van de kerk en uiteindelijk moest hij weg. We bespreken ook wat de redacties bijvoorbeeld kunnen doen met ingezonden brieven die venijnig zijn of tegen de kerkleer ingaan. Wij zijn verder niet inhoudelijk verantwoordelijk voor wat de bladen doen."

Wordt er in kerkbladen veel over misbruik geschreven?

"Eigenlijk niet. Het leed wordt weleens in columns benoemd. Het is voor gewone gelovigen ook wel echt een harde, taaie tijd hoor. Slecht nieuws buitelt over je heen. Hoe kun je verantwoorden dat je toch met hart en ziel in het verhaal van het evangelie gelooft? Ik zeg altijd: 'Jongens, houd je ogen op de bal.' Het gaat uiteindelijk om het goede nieuws dat door Jezus Christus is verteld. Dat daar een heel instituut omheen is gebouwd waar heel veel dingen fout zijn gegaan, moet ons er niet van weerhouden het grotere plaatje voor ogen te houden."

Zijn kerkbladen geschikt om misstanden binnen de kerk aan te kaarten?

"Ik vind het goed als er aandacht aan de slachtoffers wordt besteed en dat het aan de orde komt. Maar ik vind het vooral goed dat het medium mensen blijft inspireren en blijft laten zien waar het om gaat. Zonder dingen weg te moffelen natuurlijk. Het is goed dat het allemaal aan het oppervlak verschijnt, hoe beroerd het ook is. Deze paus zet zich zoals gezegd erg in voor het vrijmoedig spreken. Dat is natuurlijk geweldig, maar dat is een nieuwe toon in een kerkelijke cultuur die dat lang niet heeft gekend. We zien ook in de bladen die bij ons worden uitgegeven dat er maar enkele pastores zijn die vrijmoedig spreken."

Hoe komt dat?

"Praten over misbruik en geestelijken aanspreken op hun gedrag wordt nu pas echt gestimuleerd. Maar een instituut met een cultuur waarin dingen vaak juist niet worden benoemd, om allerlei redenen en persoonlijke belangen, zo’n groot slagschip kun je niet zomaar van koers laten wijzigen. Het is heel goed dat deze paus veranderingen wil doorvoeren, maar dat krijg je er nog niet in alle regionen doorheen. De prelaten om hem heen worden daar niet blij van. Dat moeten mensen leren en daar is denk ik een nieuwe generatie voor nodig."