De vier grote talkshows van de publieke omroep nodigen regelmatig 'ongeschikte' gasten uit. Tot die conclusie komt Margo Smit, ombudsman van de NPO, na een onderzoek.

Met een team bekeek ze hoe het in 456 uitzendingen van De Wereld Draait Door, M, Pauw, Jinek en Laat op één gesteld was met de diversiteit en 'geschiktheid' van de gasten.

Tijdens vier steekproefsgewijs gekozen weken, tussen september 2017 en eind augustus 2018, werd gekeken naar het gespreksonderwerp en de functie van de spreker.

"We voegden een - misschien gewaagde? - nieuwe categorie toe: geschiktheid", schrijft Smit in het onderzoeksrapport. "Kon een gast (mee)praten over een specifiek onderwerp? Was dit de ideale, voor de hand liggende, terecht uitgenodigde of enig bruikbare gast? Of was een andere keuze mogelijk of zelfs beter geweest?"

Dit thema werd onlangs actueel, toen een groep acteurs van toneelgroep De Verleiders bij DWDD "ongehinderd een expertrol aannam", aldus Smit. De mannen mochten uitgebreid vertellen over data en digitale privacy, zonder enige kritische ondervraging. Veel van hun beweringen bleken niet te kloppen.

Op het gebied van geschiktheid scoort Jinek, waar 81,4 procent van de gasten als 'volledig geschikt' werd beoordeeld, het best. De talkshow van Eva Jinek had zelfs geen enkele ongeschikte gast. Bij Pauw was 63,2 procent volledig geschikt, bij DWDD 62,7 procent en bij M 34,8 procent.

Tijdgebrek, beschikbaarheid, onderlinge concurrentie (wanneer een geschikte gast bij de concurrentie aanschuift), kijkcijfers en amusementswaarde zijn elementen die in het onderzoek worden genoemd voor het niet-vinden van de juiste gast.

Vrouwen en niet-westerlingen ondervertegenwoordigd

In het televisieseizoen 2017/2018 waren vrouwen volgens het onderzoek bijna altijd ondervertegenwoordigd in talkshows. Het percentage vrouwelijke gasten was het hoogst bij M (42,1 procent), gevolgd door Pauw (33,3 procent), Jinek (30,3 procent), DWDD (29,7 procent) en Laat op één (26,5 procent).

Ook zijn er maar weinig mensen met een niet-westerse achtergrond die worden uitgenodigd. Deze groep heeft volgens het onderzoek de grootste kans om aan tafel te komen bij DWDD (13,6 procent van de gasten), gevolgd door M (12,6 procent), Laat op één (8,4 procent), Pauw (8,2 procent) en Jinek (6,8 procent).

Het is niet zo dat talkshows geen vrouwen of mensen met een niet-westerse achtergrond willen uitnodigen, schrijft Smit. "Talkshows hebben het namelijk niet voor het kiezen wat nieuws is en wie als gast het meest betrokken is bij dit nieuws. Verder wordt er op de redacties niet fervent gezocht naar witte, mannelijke gasten."

"Integendeel, uit de gesprekken met de redacteuren blijkt juist dat zij allemaal ontzettend hun best doen om iedere avond een zo divers mogelijke tafel te kunnen presenteren. Toch blijkt uit alle onderzoeken dat deze insteek - een leidend nieuwsonderwerp met daarbij de meest betrokken gast - systematisch leidt tot een overschot aan witte mannen."