De mislukte aanslag en de moord op misdaadblogger Martin Kok wordt donderdag behandeld in het Marengo-proces. Tot verbazing van enkele advocaten wordt kroongetuige Nabil B. niet vervolgd voor medeplichtigheid. Volgens hoogleraar strafrecht Sven Brinkhoff laat dit zien welke problemen er kunnen ontstaan als je een kroongetuigendeal aangaat.

Volg dit verhaal Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen rondom Ridouan T.

Kok werd eind 2016 doodgeschoten. Dat gebeurde drie maanden na een mislukte aanslag op zijn leven. B. wist dat er op Kok werd gejaagd en leverde een bijdrage aan die moord door een kenteken op te vragen. Te weinig bewijs voor vervolging, vond het Openbaar Ministerie (OM), maar volgens Brinkhoff lijkt er met twee maten te worden gemeten.

NU.nl had inzage in het dossier en legde de verklaringen van de kroongetuige en de overweging van justitie om B. niet te vervolgen voor aan Brinkhoff. Het OM laat desgevraagd weten: "De discussie hierover hoort thuis op de terechtzitting. De behandeling van de strafzaak is aan de rechtbank en hoort niet thuis in media. Dit deeldossier wordt donderdag door de rechtbank behandeld."

Eerste aanslag op Kok mislukte

Kok was de persoon achter de website Vlinderscrime, waar hij zonder terughoudendheid schreef over misdaad. Zo schreef hij ook over Ridouan T. en zijn criminele organisatie en dat ging gepaard met foto's. Volgens het OM leidde dat uiteindelijk tot de dood van de 47-jarige geboren Edammer.

De misdaadblogger ontsprong de dans nog in juli 2016 toen een toevallige voorbijganger en tevens beroepsmilitair zag dat er een bom onder Koks auto zat. De auto stond geparkeerd naast het restaurant Klein Kalfje aan de rand van Amsterdam, waar Kok had afgesproken. Het explosief bleek even krachtig te zijn als veertig handgranaten.

De kroongetuige verklaart dat hij niet lang na het mislukken van de aanslag door Saïd R. werd gevraagd of hij semtex kon regelen. B. zegt te hebben geweten dat deze explosieve stof voor Kok bedoeld was en er opnieuw geprobeerd zou worden om de misdaadblogger om te brengen. Volgens B. was Ridouan T., de hoofdverdachte in het Marengo-proces, de opdrachtgever.

De kroongetuige kende iemand die over explosieven beschikte, maar zegt hem niet te hebben benaderd omdat deze bedoeld waren voor plofkraken en van een ontstekingskabel voorzien zijn. Daarnaast wilde de leverancier niks met moorden te maken hebben en dus liet B. weten dat hij geen semtex kon leveren. "Dit maakte dat zij zoiets hadden van: oké prima, dan gaan we verder zoeken", aldus de kroongetuige in zijn verhoor bij de rechter-commissaris.

Reconstructie met het type bom dat onder de auto van Martin Kok zat.

Reconstructie met het type bom dat onder de auto van Martin Kok zat.
Reconstructie met het type bom dat onder de auto van Martin Kok zat.
Foto: Politie

Kroongetuige leverde kenteken via corrupt contact

B. werd op 8 december 2016, de dag van de moord op Kok, opnieuw benaderd. Er moest met spoed een kenteken worden bevraagd. De kroongetuige zegt dat hij dit wel vaker had gedaan, maar dat er nu haast achter zat en het op dezelfde dag nog geregeld moest worden.

B. beschikte via een van zijn broers over een corrupt contact. Diens vriendin was werkzaam als buitengewoon opsporingsambtenaar bij parkeerbeheer Amsterdam en die kon voor 100 euro de gevraagde informatie leveren. B. nam via FaceTime contact met haar op en kon de tenaamstelling diezelfde middag nog ophalen.

Het kenteken bleek op naam te staan van H. Kok uit Volendam, de vader van Martin Kok. De misdaadblogger reed in diens auto. Zo ook die fatale avond, toen hij wilde wegrijden vanaf de seksclub Boccaccio in Laren. Eenmaal in zijn auto kwam er een man uit de bosjes die Kok doodschoot.

B. las de volgende dag dat Kok was doodgeschoten en zegt pas vanaf dat moment te hebben geweten dat hij het kenteken voor deze moord heeft geleverd. Niet veel later kreeg hij naar eigen zeggen via Saïd R. de complimenten van Ridouan T.: "He man, je was snel met dat kenteken. Let wel op dat het niet uitlekt en er geen link is, anders hebben we een probleem."

NU.nl heeft de verklaring van de officier van justitie die de deal met B. heeft gesloten ingezien en daaruit blijkt dat justitie wel naar de rol van de kroongetuige heeft gekeken. Het OM vond die echter te gering om te zeggen dat er sprake was van "een doelbewuste actie van hem gericht op een liquidatie".

De seksclub waar Kok werd doodgeschoten.

De seksclub waar Kok werd doodgeschoten.
De seksclub waar Kok werd doodgeschoten.
Foto: NU.nl

Kroongetuigen staan gelijk aan een hoofdpijndossier

Volgens Brinkhoff is die overweging te volgen, maar tegelijkertijd heeft hij bij andere grote zaken gezien dat mensen voor minder zijn veroordeeld. Juist deze keuzevrijheid van een officier van justitie om iemand wel of niet te vervolgen, zorgt volgens hem voor "een grijs gebied dat wettelijk niet goed is dichtgetimmerd".

"Je kan niet glashard zeggen dat de kroongetuige een andere behandeling krijgt, maar de zaak-Kok lijkt hier wel een voorbeeld van", aldus Brinkhoff. "De kans is groot dat als er dezelfde bewijsmiddelen tegen een medeverdachte lagen, die wel vervolgd zou worden voor betrokkenheid bij deze moord."

Dat doet de vraag oproepen waarom er onderscheid wordt gemaakt. "Een van de ingewikkelde aspecten bij de kroongetuige is dat als die van verdachte ook in de rol van cruciale getuige schiet, die dan meer op zijn blauwe ogen wordt geloofd", legt Brinkhoff uit. Hij voegt eraan toe dat je niet meer terug kunt als de deal er eenmaal is. "Je bent tot elkaar veroordeeld: het OM vanwege het belang van de verklaring van de kroongetuige voor het rondkrijgen van de zaak en de kroongetuige vanwege de strafkorting en de bescherming die hij krijgt van de Staat."

Brinkhoff, geen voorstander van overeenkomsten met kroongetuigen, verwijst ook naar de huidige problemen met de kroongetuige, die voorlopig zegt te zwijgen. "Het leidt altijd tot een hoofdpijndossier."

'Alsnog iemand vervolgen is zeer ingewikkeld'

Een tweede pijnpunt is dat als er in het geval van B. in de-zaak Kok nieuw bewijs tegen hem opduikt het volgens advocaat Sander Janssen "uitermate ingewikkeld" is om hem alsnog te vervolgen. Janssen promoveerde in 2013 met een proefschrift over de kroongetuigendeals.

"Die kroongetuige heeft immers ingestemd met het gebruik van zijn verklaringen in ruil voor duidelijkheid over de zaken waarvoor hij zal worden vervolgd en welke eis zal worden geformuleerd. Dat kun je dan niet achteraf nog eens gaan uitbreiden."

Saillant detail is dat woensdag bekend is geworden dat er op de telefoon van Nabil B. nieuwe beelden van Kok zijn aangetroffen die heimelijk zijn gemaakt. In welke context is nog onduidelijk, maar T.'s advocaat Inez Weski heeft al gevraagd of dit alsnog tot de vervolging van B. in de zaak-Kok gaat leiden. Deze vraag is nog niet beantwoord.

Wet zit volgens Janssen niet goed in elkaar

Janssen: "Het probleem is dat de kroongetuigenregeling niet goed in elkaar zit." Een beslissing om een verdachte wel of niet voor een bepaald delict te vervolgen, is daar volgens hem een voorbeeld van. Zo'n beslissing kan achteraf ook nauwelijks worden getoetst door een rechter.

Janssen pleit dan ook al langer voor een wijziging van de wettelijke regeling. "Maar tot nu toe lijkt noch de wetgever noch het Openbaar Ministerie daar veel zin in te hebben. En dus modderen we verder en blijft de geschiedenis zich herhalen."