Ieder jaar worden talloze vrouwen uitverkoren tot de mooiste van een land, de wereld en het universum. Afgelopen weekend was het de beurt aan Kára McCullough die tot Miss-USA werd gekroond. Waarop is het hedendaagse schoonheidsideaal eigenlijk gebaseerd? NU.nl vroeg het experts.

"Mensen kijken anders naar de schoonheid van het gezicht en de schoonheid van het lichaam", stelt Giselinde Kuipers, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. "Bij een gezicht letten sommige mensen op gezichtsuitdrukking en uitstraling, anderen letten eerder op de vorm van het gezicht. Bij lichamen kijken mensen naar de vorm en proporties en is er minder invloed van uitstraling en persoonlijkheid." 

Volgens Kuipers gaat het bij gezichten vooral om smaak. "Mensen zijn niet eenduidig over wat mooi is in een gezicht, maar vaak wordt in een gezicht gelet op het haar, de vorm, de structuur en de uitstraling. Er is niet een ideaal, zoals er wel voor lichamen bestaat. Bij lichamen bestaat meer overeenstemming over wat we wel of niet mooi vinden en daarom is het voor mensen erger als je er niet aan voldoet."

"Het doet er toe om mooi te zijn", zegt Nienke Vulink, psychiater in het Amsterdams Medisch Centrum (AMC). "Uit onderzoeken blijkt dat mensen een lagere gevangenisstraf van de rechtbank krijgen wanneer ze mooi zijn. Ook zouden zij meer vrienden hebben en meer geld verdienen. Dus we denken wel dat we er niet gevoelig voor zijn of dat het er allemaal niet toe doet, maar we doen er wel aan mee."

Kuipers legt uit dat dit ook komt door een verandering in de maatschappij. "Vroeger werkten we in een fabriek, op het platteland of als huisvrouw en deed het uiterlijk er veel minder toe. Nu werken we vaak voor een bedrijf en horen we er verzorgd uit te zien wanneer we in functie zijn."

Welvaart

Volgens Kuipers is welvaart aan schoonheid verbonden. "In tijden van schaarste stond een voller lichaam voor welvaart en aanzien. Nu we leven in een tijd van overvloed wordt iemand met een forser postuur juist afgekeurd. Mensen oordelen snel dat iemand lui is en geen zelfdiscipline heeft wanneer iemand wat dikker is. Nu wordt iemand die slanker is juist hoger op de statusladder geplaatst."

Toch vinden we het wel belangrijk dat wanneer iemand dun is, deze persoon nog wel de mannelijke of vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken heeft. Een man moet slank zijn, maar wel spieren hebben en een vrouw moet dun zijn, maar wel borsten en billen hebben, zo wordt gedacht. "Een voorbeeld hiervan is Julia Roberts, het grote schoonheidsideaal van twintig jaar geleden", zegt Kuipers. "Toentertijd was ze de norm van een streepje met borsten."

Volgens Jasmijn Rana, antropoloog aan de Universiteit Leiden, werden vrouwen aan het begin van de twintigste eeuw zelfs geadviseerd welke sporten zij wel en niet moesten doen voor het krijgen en behouden van de vrouwelijke vormen. Rana: "Voetbal was uit den boze en van zwemmen en kogelstoten zouden vrouwen te mannelijke schouders krijgen. Nu heb je zelfs de zogenoemde fitgirls. Een met name Amerikaanse trend waarbij vrouwen volledig afgetraind zijn, maar wel nog steeds de nadruk leggen op hun vrouwelijke vormen."

Geschiedenis

Ook heeft het koloniale verleden van veel landen invloed op de perceptie van schoonheid benadrukt de antropoloog. "Er zijn onderzoeken gedaan naar wat de invloed van de kolonisatie op latere generaties is. Zo overheerst in het overgrote deel van de wereld het westerse of zelfs Amerikaanse ideaalbeeld", aldus Rana.

"In Aziatische landen willen vrouwen graag een witte huid en smeren daarvoor speciale crèmes op hun gezicht, maar ook onder sommige vrouwen in Marokko wordt dit ideaal nagestreefd. Nog een voorbeeld is dat vrouwen met Afrikaans haar graag hun krullen of kroes steil laten maken."

Wanneer mensen het helemaal anders willen wordt plastische chirurgie ook steeds vaker ingezet, maar ook daar zijn culturele verschillen te merken volgens socioloog Kuipers. "In Zuid-Amerika doen mensen vaak bilvergrotingen, terwijl in Europa de borstvergrotingen gangbaar zijn." 

"Schoonheid is een cultureel gegeven dat we vaak al vanaf de geboorte meekrijgen", legt Vulink uit. "Er is onderzoek gedaan bij baby's waaruit blijkt dat zij langer kijken naar vrouwen met 'een mooi gezicht'. Schoonheid is dus deels voorgeprogrammeerd, maar ook de media en feedback van onze omgeving speelt hierin een rol." Kuipers vult aan dat meisjes van jongs af aan al horen dat ze mooi en schattig zijn. Jongens worden eerder beoordeeld op of ze stoer zijn.

Verstoord zelfbeeld

Vulink werkt veel met mensen die behandeld worden voor een verstoord zelfbeeld. "43 procent van de vrouwen is ontevreden over haar spiegelbeeld, bij mannen is dat 30 procent. Bij vrouwen ligt de aandacht op de buik. Vrouwen vinden hun buik te dik of ze denken dat ze geen mooie buik hebben. Mannen hebben vooral moeite met dunner wordend haar en hun gespierdheid."

In extreme gevallen hebben mensen Body Dysmorphic Disorder (BDD), waarbij het eigen uiterlijk anders wordt beleefd dan dat het door andere wordt gezien. Daarbij is niet altijd de omgeving of de media van invloed op iemand zijn eigenwaarde.

"Mensen die ontevreden zijn bestaan grofweg uit twee typen. De ene groep is sociaal geïsoleerd en is niet bezig met wat een ander van hen denkt. Ze zijn over het algemeen heel knap en daardoor snapt de omgeving niet waarom de patiënt zichzelf lelijk vindt. De andere groep mensen is juist druk bezig om zich sociaal te vergelijken met de rest en is bang voor het oordeel van een ander", volgens Vulink.

Volgens Vulink is het daarom van belang dat er meer ingezet gaat worden op preventie van een negatief zelfbeeld. "Er zijn al bedrijven en organisaties die campagne voeren om het lichaamsbeeld te versterken. Zo wordt aan kinderen getoond dat in tijdschriften en in de media veel beelden bewerkt zijn. Zo leren zij dat schoonheid maar een relatief begrip is."