Keuzestress: Vijf tips om beter rationele keuzes te leren maken

Het is erg moeilijk om rationeel te kiezen, zeker nu we steeds meer keuze hebben. Lees hier tips voor het maken van een rationele keuze.

Het wordt steeds lastiger om rationeel te kiezen, zeker nu we steeds meer keuze hebben. We hebben meer dingen om over te beslissen en meer mogelijkheden om tussen te kiezen. Je zou denken dat het makkelijker wordt wanneer je er even voor gaat zitten en een lijstje met pro's en contra's maakt. Maar onze aard is zo dat wij van nature veel moeite hebben met het maken van rationele keuzes.

Op 12 februari zag ik de BBC - Horizon documentaire "how to make better decisions". Hierin was te zien dat onderzoek heeft aangetoond dat het deel van de hersenen waar emoties worden verwerkt (amygdala), grote invloed heeft op het maken van keuzes. Het is je 'frontale kwab' die deze 'amygdala' van rationeel tegenwicht moet voorzien, en die frontale kwab doet bij de een zijn werk beter dan bij de ander.

Bij de 'Prospect Theorie' laat je mensen kiezen tussen wel of niet gokken. De keuze is telkens vergelijkbaar maar op een andere manier vormgegeven. De ene geeft je eerst een gevoel van 'rijkdom' en je moet gokken om die niet te verliezen, en de tweede gaat uit van je huidige situatie en je kan gokken om rijkdom te verkrijgen. Het blijkt dat mensen eerder gokken om verlies te beperken dan om winst te vergroten!

Daarnaast zijn we ook nog eens keuzeblind. In een experiment van Lars Hall en Petter Johansson moesten proefpersonen kiezen tussen twee foto's van mensen. Soms verwisselde de onderzoeker de gekozen foto zodat de proefpersoon de NIET-gekozen foto kreeg. De proefpersoon merkte dit vrijwel nooit op en kon vervolgens ook met de verkeerde foto in de hand de keuze voor die bewuste foto uitstekend beargumenteren. Wij zijn er dus heel erg goed in om onszelf voor het lapje te houden.

Maar er gloort licht aan de horizon: Garth Sundem schreef 'Geek Logik' een boek vol wiskundige formules (met een knipoog) waarmee je door het invullen van een serie variabelen een rationele uitkomst krijgt op basis waarvan je beter kan kiezen. De 'beste' keuze rolt zo uit die formule. Garth zegt zelf dat het niet om de formule zelf gaat, maar het invullen van al die variabelen stimuleert het rationele deel van je hersenen om vanuit de feiten naar een beslissing te kijken. Je maakt zogezegd je frontale kwab alert en wakker, je versterkt hem.

De documentaire besluit met vijf tips die ik jullie niet wil onthouden:

  1. Wees je bewust van de kracht van emoties en de kunst om jezelf voor de gek te houden.
  2. Wees alert op keuzes die om 'verlies of winst' lijken te draaien; vraag je af of je gemotiveerd wordt door de angst om iets kwijt te raken en kijk dan nog een keer meer rationeel naar je keuze.
  3. Maak een lijst met pro's en een met contra's, geef elk argument een cijfer naar de mate van belangrijkheid en tel de scores per kolom op. Dit is een versimpelde versie van de Multi attribute utility. Deze wordt gezien als een rationele optimale manier om complexe beslissingen te nemen.
  4. We slagen er vaak niet in om voldoende hypotheses te formuleren. Stel jezelf de 'waarom vraag' 5 keer. Je vraagt dus dóór: "waarom wil ik liever die BMW?", "omdat ik dat een stoere auto vind", "waarom is een stoere auto belangrijk?" etc. Dan kom je makkelijker bij de basis van je keuze en je verbreedt je zoektocht naar perspectieven.
  5. Je brein kan niet teveel opties tegelijk aan, dus verdeel ze onder in beheersbare groepen. Een beslisboom dus. Groepeer een overweldigende hoeveelheid informatie en mogelijkheden in categorieën, zo kan er telkens een cluster aan mogelijkheden afvallen.

Tot slot: rationeel beslissen kan je helpen om een betere of een optimale keuze te maken. Maar als jij de ervaring hebt dat je intuïtie of voorgevoel vaak raak is, train jezelf dan ook om daarnaar te luisteren en neem dat mee in je keuze.

Als ik deze documentaire had gezien voordat ik naar een nieuwe mobiele provider overstapte en een telefoon uitzocht, had ik waarschijnlijk heel anders gekozen. Maar dat wil ik niet weten, want ik begin er eindelijk in te slagen mijn keuze te rationaliseren :-D

Reacties

Tip de redactie