Nederland ligt vol met potentieel vervuilende staalslakken. Het restproduct uit de staalindustrie, dat zware metalen bevat en de bodem kan verontreinigen, is op zeker 115 plekken in Nederland gebruikt. En dat is waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg.

Hoewel de exacte risico's van staalslakken in veel gevallen onbekend zijn, maken experts zich toch zorgen. Op verschillende plekken hebben de grijze, steenachtige brokken geleid tot milieuschade en gezondheidsproblemen. Toezichthouders en de Tweede Kamer roepen daarom op tot strengere regels, en sommige gemeenten hebben het gebruik van staalslakken in de ban gedaan.

Het is daardoor ook onduidelijk waar in Nederland het materiaal allemaal ligt. We besloten daarom zelf een overzicht te maken, met behulp van tal van openbare documenten en een rondvraag onder lokale overheden. Het levert het compleetste beeld tot nu toe op van de verspreiding van staalslakken door Nederland.

Op onderstaande kaart kun je zien waar we allemaal staalslakken hebben gevonden, en hoe ze op iedere locatie zijn toegepast.

Help ons deze kaart beter te maken

Regels zijn verouderd

De aanwezigheid van staalslakken is op alle rode en oranje locaties bevestigd door betrokken overheidsinstanties, of door eigen onderzoek. Bij de grijze puntjes op de kaart weten we zeker dat er staalslakken hebben gelegen, maar niet of ze nu nog aanwezig zijn.

Staalslakken leveren de grootste milieuproblemen op als ze in metersdikke lagen worden gebruikt, bijvoorbeeld in ophogingen. Als ze niet goed zijn afgedekt, kunnen ze in contact komen met regenwater. Dan kunnen schadelijke stoffen uit de slakken spoelen en in de bodem, sloten of het grondwater terechtkomen.

In de huidige milieunormen is geen rekening gehouden met die mogelijkheid, omdat staalslakken vroeger vooral werden gebruikt als oeverbescherming en als dunne laag in een wegfundering. Bij zulke toepassingen lijken de gevolgen voor het milieu beperkt.

Maar de afgelopen jaren zijn staalslakken op steeds meer manieren ingezet. Ook bovengronds, bijvoorbeeld in fiets- of wandelpaden. Daar kunnen ze vervolgens in contact komen met regenwater en mensen.

'Kan ook huis binnenkomen'

Dat kan volgens toxicoloog Paul Scheepers reden zijn tot zorg. "Juist als je het in je eigen woonwijk tegenkomt, op speelplaatsen, begraafplaatsen of jeu-de-boulesbanen, dan heb je eerder kans dat het onderdeel wordt van het straatstof dat onder je schoenen zit." Zo kunnen de zware metalen ook het huis binnenkomen, met mogelijk nadelige gevolgen voor de gezondheid.

Over deze effecten is veel nog onbekend. Het RIVM deed in 2019 al wel onderzoek naar Drentse fietspaden waar staalslakken in gebruikt waren. Daar constateerden onderzoekers dat op sommige plekken te veel van het metaal vanadium in de bodem kwam, maar de gezondheidsrisico's voor mensen werden verwaarloosbaar geacht.

Magneet plakt aan het voetpad

Eindhoven biedt daar wel openbare gegevens over aan. Zo vonden we alleen in deze stad al zeven locaties waar staalslakken liggen. Het gaat bijvoorbeeld om voetpaden in verschillende parken, waaronder in de wijk Achtse Barrier. Een magneet blijft hier aan de paden vastplakken, en neemt kleine stukjes grind mee: brokjes staalslak, soms vermalen tot stof.

Tweede Kamer wil strenge meldplicht

Ook de Tweede Kamer riep vorige week op tot een strengere meldplicht, die het voor toezichthouders mogelijk maakt om in te grijpen bij het onjuist gebruik van staalslakken. Tot nu toe zag het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat niets in zo'n maatregel, maar na de Kamermotie maakt staatssecretaris Chris Jansen daar nu toch werk van.

Over het wijdverspreide gebruik van staalslakken in Nederland zegt het ministerie tegen NU.nl: "Dit mag als aan de regelgeving wordt voldaan: nuttig en functioneel en te verwijderen als het de functie verliest." Een verder oordeel over de 115 Nederlandse staalslaklocaties heeft een woordvoerder niet.

Verantwoording