Nederland kan een zeespiegelstijging van 2 of zelfs 5 meter aan. Er zijn technische maatregelen denkbaar die ons veilig houden, maar het land moet wel op de schop. Voor de beschikbare hoeveelheid zoet water, natuur en economie zou die verandering ingrijpend zijn.

We kunnen Scheveningen verbergen achter een metershoge duin. Of de zeehaven van Rotterdam afsluiten van rivieren en de binnenvaart. En boeren kunnen andere gewassen op zilte grond verbouwen of rekening houden met regelmatige overstromingen. Dat zijn enkele vergezichten die maandag zijn gepresenteerd op het congres van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging in Bussum.

Het kennisprogramma is opgezet door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om te bekijken hoe Nederland kan omgaan met een sterker dan verwachte zeespiegelstijging. Nu gaat onze kustverdediging uit van een zeespiegel die maximaal 1 meter omhooggaat.

Verzilting aan de kust

Het goede nieuws: zelfs als de zeespiegel 5 meter stijgt, is Nederland niet hopeloos verloren. De kosten om ons te verdedigen lijken ook mee te vallen: ongeveer 1 miljard euro per jaar over honderd jaar.

Maar het is ook geen eitje om ons te beschermen tegen zo veel zeespiegelstijging. We kunnen onze huidige aanpak nog lang volhouden, maar krijgen met steeds grotere effecten te maken. Zo kunnen de duinen langs de Noord- en Zuid-Hollandse kust meegroeien met de zeespiegelstijging, maar dan verdwijnen kustplaatsen wel achter een hoge duin.

Verzilting is een van de grootste problemen die de zeespiegelstijging met zich meebrengt. De hogere zee duwt zout water het land in, waardoor we minder zoet water hebben voor de landbouw en om te drinken.

Dat zouden we kunnen oplossen door de zeekeringen permanent te sluiten. Als we de waterpeilen in het binnenland gelijk willen houden, moeten we ontzettend veel water kunnen wegpompen: 15.000 kubieke meter per seconde. Dat is zestig keer meer dan de grootste pomp van Nederland nu kan verwerken.

We kunnen het waterpeil in het binnenland ook laten meestijgen, maar dan moeten de dijken langs de rivieren omhoog en komen buitendijkse gebieden vaak onder water te staan. Als de zeekeringen dichtgaan, is er ook geen directe verbinding meer tussen de zeescheepvaart en de binnenvaart.

Kustmeer voor Zeeland

Een andere mogelijke oplossing is de verdediging tegen het water juist op de zee plaatsen, zoals een kunstmatig kustmeer voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse kust. Dan is er wel 2 miljoen kubieke meter zand nodig voor de dam om dat meer heen. Het voordeel is dat het zoete rivierwater in het meer ervoor zorgt dat minder zout water het land binnendringt. Maar deze oplossing zou grote gevolgen hebben voor de natuur, zowel in de Noordzee als in de Zeeuwse delta.

Nog een andere denkrichting is dat we meebewegen met het water. Dat betekent niet dat de steden aan de kust onder water komen te staan, want het is ondenkbaar om de hele Randstad te verhuizen naar hoger gelegen gebieden.

Voor toekomstige woningbouw en economische activiteit verschuift de focus wel naar hoger gelegen gebieden. De Randstad wordt ondertussen met hoge dijken beschermd. Andere delen van het land laten we regelmatig overstromen en veel boeren moeten over op andere teelten of werkwijzen, omdat het water verzilt.

'2100 is dichtbij'

Nederland hoeft niet één van deze paden te kiezen, benadrukten de onderzoekers maandag. We hoeven ook niet volgend jaar een keuze te maken over de komende eeuwen, maar moeten al wel rekening houden met de ruimte die in de toekomst nodig kan zijn voor het water en voor nieuwe infrastructuur.

"Over de Deltawerken hebben we zeventig jaar gedaan", zei deltacommissaris Co Verdaas. "Dan is 2100 ineens ook heel dichtbij."

Ook voor grote aanpassingen aan zeespiegelstijging in de landbouw of in de economische inrichting van ons land heb je honderd jaar nodig, zegt Harm Albert Zanting van ingenieursbureau Arcadis. "Mijn zoon zei vandaag nog: 'Dat zijn 25 kabinetten, pap.'"

'Niet met de rug tegen de muur'

Ondertussen is het onzeker of de voorgestelde oplossingen nodig zullen zijn en zo ja, wanneer. Als de wereld zich aan de doelen uit het Parijsakkoord houdt, duurt het volgens het KNMI nog driehonderd jaar voordat de zeespiegel 2 meter is gestegen.

"We moeten niet het gevoel hebben dat we met de rug tegen de muur staan", zegt Stephan van der Biezen van Witteveen+Bos. Maar we moeten wel lang vooruitdenken en rekening houden met deze verre toekomst, bijvoorbeeld als we nu woningen bouwen. Zo is rond de waterkeringen en dijken ruimte nodig om in de toekomst uit te breiden.

"De zeespiegelstijging zal hoe dan ook veel effect hebben", zegt Annemiek Roeling van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. "Daar moeten we de komende decennia goed naar kijken. Niet alleen naar waterveiligheid, maar zeker ook naar zoet water."