De kolencentrales mogen toch weer op volle kracht gaan draaien, kondigde het kabinet maandag aan. Wij vroegen wat jullie over dit besluit willen weten. In dit artikel beantwoorden we de vijf meest gestelde vragen.

1. Hoe helpt dit bij het oplossen van de gascrisis?

Het zorgt misschien voor verwarring: het besluit om meer stroom op te wekken met kolencentrales om juist gas te besparen. Toch is dit het geval. Op dit moment wordt er in Nederland namelijk in gasgestookte centrales elektriciteit opgewekt.

Kolencentrales mochten in de periode 2022-2024 maar op 35 procent van hun capaciteit draaien. Naar schatting werd hierdoor tussen de 2,5 en 3 miljard kuub gas extra verbruikt door gascentrales. Dit kan nu dus bespaard worden.

Het kabinet heeft dit besluit genomen zodat de leveringszekerheid komende winter niet in gevaar komt. Alle Europese landen hebben gasopslagen, waar jaarlijks in de zomer gas wordt opgeslagen voor de winter. Nederland ligt met het vullen goed op schema, maar andere Europese landen hebben hier steeds meer moeite mee, lichtte minister van Energie en Klimaat Rob Jetten toe. Vooral nu Rusland meer landen, zoals Italië en Duitsland, begint af te knijpen.

Het gas dat nu bespaard wordt in Nederland wordt niet een-op-een gebruikt om de opslagen hier te vullen, maar hiermee wordt de Europese gasmarkt verlicht. Dit zal het vullen voor andere landen dus makkelijker maken, vooral omdat landen vergelijkbare maatregelen treffen. Zo gaat ook Duitsland de kolencentrales weer vol aan te zetten.

2. Zorgt dit dan niet voor problemen met de elektriciteitscapaciteit?

Het elektriciteitsnet in Nederland zit op veel plekken 'vol', waardoor bedrijven geen nieuwe aansluitingen kunnen krijgen en zonneparken in de wachtrij moeten om aangesloten te worden. Maar het voluit laten draaien van de kolencentrales heeft voor dat probleem geen gevolgen.

De capaciteitsproblemen worden namelijk vooral veroorzaakt door de vele zonnepanelen die op sommige momenten ineens veel stroom leveren en door afnemers die steeds meer elektriciteit willen gebruiken.

De kolencentrales gaan draaien in plaats van de aardgascentrales en zorgen dus niet voor extra belasting van het elektriciteitsnet. Wel moeten ze ervoor zorgen dat we nog voldoende elektriciteit kunnen produceren als er minder gas beschikbaar is, bijvoorbeeld omdat Rusland de toevoer naar Europa nog verder afknijpt.

3. Wat betekent dit besluit voor de klimaatdoelen?

De extra inzet van kolencentrales zorgt ook voor extra CO2-uitstoot. Eigenlijk hoopte het kabinet jaarlijks 4 à 4,5 megaton aan uitstoot te besparen door de productie van kolencentrales te beperken. Omdat dat in de komende 2,5 jaar niet doorgaat, komt er in totaal zo'n 10 megaton extra CO2 in de lucht.

Dat is ook voor Jetten een bittere pil. "Je moet maatregelen nemen die je eerder niet voor mogelijk hield", zei hij maandag. Toch zal het zogeheten Urgenda-doel dit jaar vermoedelijk wel worden gehaald. Het Nederlandse gasverbruik is namelijk met een kwart gedaald door de hoge prijzen en de relatief warme lente, wat ook een flinke CO2-besparing met zich heeft meegebracht.

Daarom stevenen we af op een vermindering van de CO2-uitstoot met zo'n 30 procent ten opzichte van 1990, ruim meer dan het Urgenda-klimaatdoel.

Volgens Jetten is het halen van het Urgenda-doel in 2023 en 2024 minder zeker. Mede daarom wil hij de extra uitstoot van de kolencentrales alsnog compenseren door in te zetten op energiebesparing. Welke maatregelen daarvoor precies worden genomen, moet na de zomer bekend worden. Hoe dan ook zegt Jetten ervoor te willen zorgen dat het in 2030 lukt om de CO2-uitstoot met minstens 55 procent terug te dringen.

4. Waarom is er niet besloten om meer gas uit Groningen te halen?

Met een dreigende gascrisis klinkt ook de oproep om toch weer meer gas uit Groningen te halen. Het kabinet houdt echt voet bij stuk: Groningen is alleen een "aller- allerlaatste redmiddel".

Het kabinet vindt meer gaswinning in het belang van de veiligheid voor Groningers en voor het herstel van het vertrouwen in de overheid geen optie. Dit gasjaar (dat nog loopt tot oktober) wordt er 4,5 miljard kuub gewonnen. Het komende gasjaar is een kantelpunt: dan gaat het Groningenveld op de waakvlam. Dit betekent dat er niet meer gewonnen wordt dan nodig is om de locaties open te houden.

Vanwege de huidige ontwikkelingen heeft het kabinet wel besloten om in plaats van maar een paar alle elf putten op de waakvlam te zetten. In 2023 of 2024 gaan ze nog steeds definitief dicht.

Dat betekent dat de productie eventueel tot die tijd dus weer opgevoerd kan worden. Maar wat is daarvoor nodig?

De grens die het kabinet hiervoor stelt is de veiligheid. "Gaswinning in Groningen kan niet veilig. Pas als er een dermate groot gastekort ontstaat waardoor de veiligheid van meer mensen in het geding is, komt de inzet van het Groningenveld ter discussie", zei staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw).

Dit is bijvoorbeeld het geval als er niet meer genoeg gas is om ziekenhuizen te verwarmen, om te koken of om dieselolie (cruciaal voor bepaalde bedrijfstakken) te maken. Het kabinet weegt dan deze gevaren af tegen de gevaren voor de Groningers. "Alleen dan", benadrukte Vijlbrief.

5. Zijn er geen andere oplossingen?

Het verbranden van extra steenkool is een maatregel "waar we in minder uitzonderlijke tijden absoluut niet aan zouden beginnen", zei Jetten maandag. Maar zijn er geen andere mogelijkheden om de afhankelijkheid van Russisch gas te verminderen? Veel lezers vroegen naar de mogelijkheid om kerncentrales te bouwen of om meer zonne- en windenergie op te wekken.

Het probleem is dat zulke ontwikkelingen jaren duren. Het kabinet treft voorbereidingen voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales, maar naar verwachting zal het zeker tien jaar duren voordat zij elektriciteit leveren. Ook het versneld plaatsen van zonne- en windparken kost tijd, en bovendien is het lastig om er ruimte voor te vinden op het elektriciteitsnet.

Dat terwijl de Russische president Vladimir Poetin al komende winter voor grote problemen kan zorgen door de gaskraan dicht te draaien. "Het risico van niets doen is te groot geworden", concludeerde Jetten daarom.