Boeren en de natuur moeten het al weken zonder regen doen. De lente is zelfs zo droog, dat dit maar eens in de twintig jaar zou moeten voorkomen, zeggen de weermetingen van het KNMI. Maar lokaal onderschatten die metingen de huidige droogte nog, omdat het grondwater op veel plekken verder is weggezakt. In Noord-Brabant is de bodem lokaal zelfs recorddroog.

Wat is de verdere verwachting voor deze droogte? Komen deze situaties vaker voor door klimaatverandering? En kunnen we er iets aan doen, bijvoorbeeld door winterneerslag beter vast te houden? Dat kun je lezen in ons verdiepende artikel op NU+ Klimaat.

Droogte in de lente valt minder op dan in de zomer. Er is geen verzengende hitte en het meeste gras is nog gewoon groen. Maar in de bodem is meer aan de hand: het grondwater staat laag, vooral in het zuiden van het land.

En als er in de tweede helft van mei niet flink veel regen valt, begint Nederland opnieuw met een fors neerslagtekort aan de zomer, waarschuwen experts tegen NU.nl.

Dit neerslagtekort is de totale hoeveelheid water die verdampt min de totale hoeveelheid regen. Begin mei is dit tekort volgens de Droogtemonitor al opgelopen naar 62 millimeter. Dat komt overeen met de 5 procent droogste jaren in meer dan een eeuw aan metingen.

Dat actuele tekort is pas in de afgelopen drie of vier weken ontstaan, zegt klimaatonderzoeker Peter Siegmund van het KNMI. Dat komt doordat dit neerslagtekort officieel pas vanaf 1 april wordt gemeten. Die datum wordt gezien als de start van het groeiseizoen; een tekort aan vocht wordt dan belangrijk voor boeren, en ook voor de natuur.

Voorjaarsdroogte begon een maand eerder

Maar de huidige droogte is al langer in de maak, zegt hydroloog Niko Wanders van de Universiteit Utrecht. Dat komt doordat ook maart extreem droog was. In De Bilt, waar het KNMI gevestigd is, viel toen slechts een kwart van de normale hoeveelheid regen. Daarmee was het de op vier na droogste maart sinds 1901.

Bovendien scheen de zon volop, waardoor al vroeg in het voorjaar veel water verdampte. Dat waterverlies is niet terug te lezen in het officiële neerslagtekort, maar wél in de grondwaterstanden, zegt Wanders.

Die worden op vierduizend plekken in Nederland gemeten. Een deel van de peilbuizen stuurt continu de actuele waarden door, die kunnen worden bekeken op de twee jaar geleden gelanceerde website Droogteportaal.

Dat netwerk houdt vooral de vinger aan de pols op de zandgronden. Die beslaan ongeveer de helft van Nederland en zijn droogtegevoelig. Uit die grondwatermetingen blijkt de huidige situatie vooral in het zuiden van het land problematisch, met lokaal in Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen zelfs recorddroogte voor de tijd van het jaar.

Extreme winterneerslag is te snel weggestroomd

Dat is opmerkelijk, zegt Siegmund. Want als we ook nog de neerslag van februari meewegen, is er de afgelopen drie maanden juist meer regen gevallen dan normaal: 209 millimeter tegen normaal gesproken 160 millimeter. "Februari was zeer nat en staat op plek vier sinds het begin van de metingen", aldus de klimaatonderzoeker.

Die late winterneerslag werd vooral gebracht door de drie stormen die in korte tijd over Nederland trokken. Er valt dan in één klap zo veel regen, dat de bodem daar niet zo veel aan heeft, legt Wanders uit. "De bodem is verzadigd en alles wat er dan nog bij komt, stroomt gewoon weg, uiteindelijk naar zee."