De provincie Overijssel laat de belangen van biomassacentrales zwaarder wegen dan die van de natuur, oordeelde de rechter deze week. Deze uitspraak zet de gedoogsteun aan 3.500 bedrijven, die zonder vergunning mochten uitbreiden, onder druk. De minister voor Natuur en Stikstof maakt zich geen zorgen: op 28 februari komt er een plan om de uitstoot terug te dringen, zodat deze bedrijven door kunnen gaan.

Tussen 2015 en 2019 konden bedrijven zonder vergunning uitbreiden als zij maar een beperkte hoeveelheid stikstof extra zouden uitstoten. Het ging hierbij vaak om veehouderijen. Maar in 2019 ging een streep door dat beleid, door een uitspraak van de Raad van State. Sindsdien worden 3.500 bedrijven, waaronder veel boerderijen, door de overheid gedoogd.

Volgens de rechter is die gedoogsteun in strijd met de wet. Omdat de stikstofuitstoot van de Overijsselse biomassacentrales "significante gevolgen" kunnen hebben voor nabijgelegen natuurgebieden moet de provincie opnieuw een besluit nemen, aldus de rechter.

Ofwel de centrales worden gesloten, of er moet toch nog "stikstofruimte" worden gevonden waardoor de bedrijven alsnog door kunnen gaan. Dat laatste kunnen de bedrijven niet zelf, maar moet de overheid doen.

Minister houdt vertrouwen in stikstofbeleid

De nieuwe minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal verwacht niet dat het stikstofbeleid uiteindelijk op de schop moet. De minister stelt dat de provincies hun zaken beter moeten onderbouwen "en daar gaan wij bij helpen", zegt zij.

Op 28 februari wil Van der Wal een programma presenteren om de 3.500 bedrijven, waaronder de biomassacentrales in Overijssel, te legaliseren. Dan zal ook worden bekendgemaakt hoe de overheid denkt de benodigde stikstofreducties te realiseren die noodzakelijk zijn voor de legalisaties.

Volgens een woordvoerder van de minister moet je hierbij denken aan sanering van de varkenshouderijen, opkoopregelingen van zogenaamde piekbelasters in de buurt van natuurgebieden door de provincies en maatregelen in de scheepvaart. Veel van die programma's zijn op dit moment al in werking, aldus de woordvoerder.

Overheid wil bedrijven rechtszekerheid geven

De vier zaken in Overijssel zijn aangespannen door de milieuorganisatie Mobilisation for the Environment van Johan Vollenbroek. Hij kreeg in 2019 landelijke bekendheid toen hij met succes het stikstofbeleid van de overheid aanvocht.

In mei 2019 stelde de Raad van State dat beleid buiten werking, met enorme gevolgen. De bouwsector lag maandenlang stil, boeren kwamen in opstand en de maximale snelheid op de Nederlandse snelwegen werd verlaagd tot 100 kilometer per uur om zo de stikstofuitstoot te verlagen.

Vorig jaar is afgesproken dat de stikstofuitstoot in 2030 moet zijn gehalveerd. Maar de overheid wil tegelijkertijd de ondernemers die te goeder trouw zonder vergunning hun bedrijf hebben uitgebreid rechtszekerheid geven.

Daarom wordt er nu volgens de voorlichter van de minister door het Rijk en de provincie hard gewerkt om elders bedrijven te saneren, zodat met de vrijgekomen stikstofruimte de ondernemers zonder vergunning door kunnen met hun bedrijf.

Provincie liep op regeling vooruit, rechter is het daar niet mee eens

De provincie Overijssel liep alvast op de komende stikstofreducties vooruit. Waarom handhaven als er binnen drie jaar wordt gelegaliseerd? Maar de rechter volgt dit betoog niet. Volgens de rechters is niet duidelijk welke maatregelen worden genomen die moeten leiden tot een forse stikstofreductie. En dus bestaat er "geen concreet uitzicht" op een snelle regeling voor de legalisatie van de zogeheten PAS-melders, aldus de rechter.

Dit is een zaak bij de bestuursrechter, waarbij er vaak tegen een overheidsorgaan wordt gezegd: u moet het besluit opnieuw nemen en dan meenemen wat er in het vonnis staat. Zo ook in dit geval. Het is nu aan de provincie Overijssel om een nieuw besluit te nemen over de biomassacentrales.

Een woordvoerder van de minister verwacht dat de legalisatieregeling van de PAS-houders en de concrete maatregelen door de provincie zullen worden meegewogen in haar oordeel. Het is dan vervolgens de vraag of de rechter in een volgende procedure oordeelt of de overheid voldoende vooruitgang boekt bij de stikstofreducties.

Vollenbroek wil druk op ministerie hoog houden

Door de uitspraak is de druk op minister Van der Wal toegenomen. "Ze benadrukken de noodzaak om snel met het legalisatieprogramma voor de PAS-houders van start te gaan", aldus de woordvoerder.

Johan Vollenbroek wil eerst zien, dan geloven: "De afgelopen drie jaar is er niet of nauwelijks vooruitgang geboekt bij de terugdringing van stikstof", zegt hij. "De regering heeft zich vastgedraaid. De problemen stapelen zich maar op. De nieuwe minister die belast is met het stikstofdossier zegt dat ze het probleem bij de bron wil aanpakken, de uitspraak van de rechter toont aan dat dat nodig is."

Op 31 maart zal in de Tweede Kamer worden gesproken over het stikstofdossier.