De winter is woensdag officieel begonnen, met regen, veel wind en een graad of 9. Zo zacht blijft het niet: de komende dagen gaat het kwik gelijk naar beneden, met volgende week in elk geval 's nachts temperaturen onder nul. Toch lijkt de kans op een aanhoudende vorstperiode in de eerste winterweken klein, zeggen experts tegen NU.nl.

Schaatsliefhebbers hopen elke winter op een stevige vorstperiode, maar vanwege de torenhoge gasprijzen wordt er dit jaar ook met vrees naar de winter gekeken. Als die koud uitvalt, schiet het gasgebruik omhoog - en daarmee ook de gasprijs, die al een recordhoogte bereikte.

Weermodellen verwachten nu vooral een koude tweede week van december. Het is nog even afwachten of Nederland dan ook echt met vrieskou te maken krijgt, zegt Michiel van Weele van het KNMI.

Diezelfde modellen kunnen ook iets verder vooruitkijken. "In de langetermijnverwachting zien we eigenlijk over het hele noordelijk halfrond een vrij normale maand december. Volgens de laatste verwachtingen keren we half december alweer terug naar normale temperaturen voor de tijd van het jaar."

De Amerikaanse weerdienst NOAA voorziet voor West-Europa zelfs drie zachte wintermaanden op rij. "Maar dan wordt het echt koffiedik kijken", zegt Van Weele. Verder dan één maand vooruit bieden weermodellen voor de Nederlandse winter volgens het KNMI onvoldoende houvast.

Rustig weer boven de Noordpool

Soms spelen er wel nog patronen in het mondiale weer die kunnen helpen om iets verder vooruit te kijken. Een vroege aanwijzing dat Nederlanders de schaatsen kunnen onderbinden, kan liggen op tientallen kilometers hoogte boven de Noordpool. Als die luchtlaag plotseling opwarmt, vergroot dat de kans dat Nederland enkele weken later in koude poollucht terechtkomt.

Zo had Nederland afgelopen februari een periode met schaatsweer, die te herleiden was tot zo'n 'plotse stratosfeeropwarming' bijna anderhalve maand eerder.

"Maar boven de Noordpool ziet het er momenteel juist rustig uit", zegt Van Weele. "De kans op koude uitbraken naar onze streken is daardoor minder groot."

"Ook de verdere winter lijkt die kans kleiner dan normaal", zegt stratosfeerexpert Daniela Domeisen van de Zwitserse universiteit ETH Zürich. Zij kijkt nog iets verder vooruit, naar wereldwijde patronen die op hun beurt het weer boven de Noordpool kunnen verstoren, zoals de windrichting op grote hoogte boven de evenaar. "De meeste van zulke invloeden zijn momenteel zwak."

De hoop voor schaatsers zit in de staart

Dan is er nog een oude schaatserswijsheid: koude winters zouden in Nederland vaak in groepjes komen, om de elf jaar. Dat zou samenvallen met een elfjaarlijks minimum in zonneactiviteit.

De invloed van dit zonneminimum op de mondiale temperatuur is verwaarloosbaar, maar de windrichting kan er wel door worden beïnvloed, zegt professor Lesley Gray van de University of Oxford. Zij ontdekte dat de kans op koude oostenwinden in de maanden januari en februari iets groter is in de eerste twee jaar na het zonneminimum.

Dat minimum is precies twee jaar geleden. Kunnen we in de tweede helft van de winter dan toch nog wat schaatsijs verwachten? "De invloed van de zonnecyclus op de Europese winters is een fascinerend onderwerp", zegt Gray. "Maar het is slechts een van vele invloeden."

Nederlandse winters worden zachter én natter

Klimaatverandering heeft steeds meer invloed. De Nederlandse winters zijn al 2 graden warmer geworden, en daar kunnen deze eeuw nog enkele graden bij komen, zegt het KNMI. De kans op een Elfstedentocht neemt dan af richting nul.

Ook nemen westenwinden in Nederland in de winter toe. Naast zachte lucht brengen die extra regen met zich mee.