De kopgroep van landen die met buitenlandse investeringen in kolen, olie en gas stoppen, is donderdag op de klimaattop in Glasgow gepresenteerd. Opmerkelijk is de steun van Canada en de Verenigde Staten, die nu nog grote fossiele investeerders zijn. Nederland sluit zich er niet bij aan en de kritiek daarop zwelt aan.

De omslag is scherp: de investeringen worden binnen een jaar volledig afgebouwd. Daarmee wordt een totaalbedrag van 15,4 miljard euro teruggetrokken.

Doel van de landen, waaronder ook Denemarken, Italië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk, is de mondiale opwarming beperken tot maximaal 1,5 graden, zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs. Daar spraken landen zes jaar geleden ook al af om vervuilende geldstromen om te buigen.

Het initiatief komt van gastland Verenigd Koninkrijk en wordt gesteund door de Europese Investeringsbank.

'Noodzakelijk om opwarming onder 1,5 graden te houden'

De kopgroep richt zich bewust niet alleen op steenkool, maar ook op olie en gas. Onder andere het Internationaal Energie Agentschap zegt dat er niet meer in nieuwe winning van olie en gas geïnvesteerd moet worden om de opwarming onder 1,5 graden te kunnen houden.

De ondertekenaars van de verklaring voegen de daad bij het woord van het Parijsakkoord, zegt Laurie van der Burg van Oil Change International, die bij de lancering in Glasgow aanwezig is.

"Om de ergste klimaatvoorspellingen te voorkomen en de belofte van klimaatfinanciering waar te maken, moeten we hier veel meer van zien. Andere landen en investeerders zullen dit voorbeeld moeten volgen."

Nederland zit niet in kopgroep

Dat landen mondiale investeringen in fossiele brandstoffen terugtrekken is een doorbraak langs de zijlijn van de klimaattop. Gisteren werd ook al bekend dat Nederland zich er niet bij aansluit.

Ook Nederland is internationaal een relatief grote investeerder in fossiele energieprojecten. Exportkredietverzekeraar Atradius staat jaarlijks voor ongeveer 1,5 miljard euro garant voor onder andere bedrijven in de wereldwijde offshorewinning van olie en gas.

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO heeft besloten de verklaring wel te ondertekenen. FMO investeerde tot dit jaar ongeveer 35 miljoen euro in buitenlandse fossiele energie, maar besloot afgelopen zomer daarmee te stoppen vanwege zorgen over klimaatverandering.

Kamer heeft kritiek op het kabinet

In de Tweede Kamer klinkt kritiek. D66 en GroenLinks roepen het kabinet op zich alsnog aan te sluiten. "Onze premier roept in Glasgow dat er 'actie, actie, actie' nodig is. Maar mooie woorden zijn niets waard zonder daden", zegt GroenLinks-leider Jesse Klaver tegen NU.nl.

"Rutte weigert zelf mee te doen aan het beëindigen van fossiele subsidies, omdat er nog geen nieuw kabinet is. Dat is onacceptabel, de klimaatcrisis wacht daar niet op", aldus Klaver.

Rutte was 'niet op de hoogte'

Rob Jetten, waarnemend fractievoorzitter van D66, verwijst naar eerdere uitspraken van Rutte: "Als je olympisch kampioen klimaat wil worden, moet je hieraan meedoen. Deze weigering staat ook haaks op de belofte om mee te doen met dit soort kopgroepen."

Op de klimaattop in Glasgow zei premier Rutte tegen NU.nl dat hij "graag aansluit bij kopgroepen". Hij zei toen niet op de hoogte te zijn van het initiatief van het gastland op de klimaattop.