Nederland sluit zich niet aan bij een groep landen die tijdens de klimaattop in Glasgow hebben besloten te stoppen met investeringen in wereldwijde fossiele energieprojecten. Het plan komt uit de koker van het Verenigd Koninkrijk. Volgens ingewijden is het waarschijnlijk dat onder meer de Verenigde Staten zich wel aansluiten. Het gaat bijvoorbeeld om leningen en kredietverzekeringen voor olieboringen en gascentrales, die per 2022 stoppen.

De kopgroep wordt donderdag officieel gepresenteerd op de klimaattop in Glasgow, op initiatief van het gastland. Naast het Verenigd Koninkrijk en mogelijk dus de Verenigde Staten sluiten ook onder andere Zweden en Denemarken aan. Gezamenlijk investeren zij nu nog elk jaar bijna 10 miljard euro in fossiele energieprojecten in het buitenland.

De Europese Investeringsbank (EIB) liet woensdag al aan NU.nl weten het voorstel ook te steunen. De kopgroep heeft tot doel de mondiale opwarming te beperken tot 1,5 graden.

Dat een kopgroep van landen gaat stoppen met fossiele investeringen is een kleine doorbraak te noemen, die plaatsvindt langs de zijlijn van de klimaattop.

Fossiele brandstoffen - de belangrijkste bron van CO2 - werden jarenlang niet bij naam genoemd op klimaattoppen. Zo komt het woord niet voor in het klimaatakkoord van Parijs. Gezamenlijke verklaringen over fossiele brandstoffen worden tegengehouden door exporteurs van kolen, olie en gas en landen met grote belangen in fossiele bedrijven.

De alternatieve benadering is om deze 'fossiele landen' heen bewegen, en een kopgroep vormen van landen die wél willen. Dat blijkt hard nodig. De aanpak van klimaatverandering via nationale uitstootdoelen is ontoereikend: nieuw ingediende doelen voor 'Glasgow' brengen de wereld op koers voor circa 2,7 graden opwarming - veel meer dan de in Parijs afgesproken 1,5 graden.

Nederland sluit (toch) niet aan bij kopgroep

Demissionair premier Mark Rutte liet maandag in Glasgow nog aan NU.nl weten "graag aan te sluiten bij kopgroepen". Desondanks geeft Nederland geen steun aan het Britse voorstel.

Niels Hazekamp van milieuorganisatie Both ENDS, ook aanwezig op de klimaattop, noemt het voor Nederland een gemiste kans. "Mark Rutte riep maandag op tot actie, maar doet in de praktijk niet mee. Nederland steekt nu jaarlijks nog 1,5 miljard euro in fossiele projecten in het buitenland en heeft geen plan of tijdspad om daarmee te stoppen."

Dat maakt Nederland ook internationaal een relatief grote fossiele investeerder. De steun verloopt via kredietverzekeraar Atradius. Die geeft onder andere financiële dekking aan Nederlandse boorbedrijven die in het buitenland actief zijn in de offshorewinning van olie en gas.

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO zal het statement donderdag op de klimaattop waarschijnlijk wél steunen, melden ingewijden. Zij investeerden de afgelopen jaren ongeveer 35 miljoen euro in fossiele energieprojecten in het buitenland, maar besloten daar afgelopen juni al mee te willen stoppen vanwege de impact op het klimaat.

"Het halen van de klimaatdoelen is noodzakelijk", zegt Michael Jongeneel, CEO van FMO, in reactie tegen NU.nl. "Elk bedrijf en elke organisatie heeft hierin verantwoordelijkheid. Wij zetten in op het financieren van duurzame energie, en zullen anderen aansporen hetzelfde te doen."

Japanse klimaatactivisten roepen hun land bij de klimaattop in Glasgow op te stoppen met investeringen in fossiele brandstoffen.

Japanse klimaatactivisten roepen hun land bij de klimaattop in Glasgow op te stoppen met investeringen in fossiele brandstoffen.
Japanse klimaatactivisten roepen hun land bij de klimaattop in Glasgow op te stoppen met investeringen in fossiele brandstoffen.
Foto: Rolf Schuttenhelm

Investeren in fossiele brandstoffen is 'dweilen met kraan open'

Pieter Pauw van de Frankfurt School of Finance, ook aanwezig op de klimaattop, noemt het een belangrijke stap. "Industrielanden besteden jaarlijks tientallen miljarden in het helpen van ontwikkelingslanden bij het tegengaan van en aanpassen aan klimaatverandering. Tegelijkertijd ondersteunen ze met tientallen miljarden per jaar fossiele brandstoffen in dezelfde ontwikkelingslanden. Dat is dweilen met de kraan open."

"Die financiering is ook overbodig. Elektriciteit die is opgewekt met hernieuwbare bronnen is tegenwoordig bijvoorbeeld vaak goedkoper dan fossiele elektriciteit."

G20-landen investeerden de afgelopen jaren nog 2,5 keer zoveel overheidsgeld in fossiele brandstoffen als in duurzame energie, blijkt uit onderzoek van Oil Change International.

Overheden spelen een belangrijke rol, zegt Rens van Tilburg van het Sustainable Finance Lab van de Universiteit Utrecht in een reactie tegen NU.nl. "Dat is via hun eigen uitgaven, maar zeker ook omdat zij via garanties en mede-investeringen de financiële risico's voor private investeerders in fossiele brandstoffen kleiner maken. Daarom moeten overheden juist het goede voorbeeld geven."

'Glasgow' benoemt olifant in conferentiezaal

Van Tilburg verwijst naar recente rapporten van het Internationaal Energieagentschap (IEA) voor de noodzaak. "Als we onder 1,5 graden willen blijven, moeten we geen dollar of euro meer investeren in de ontwikkeling van nieuwe olie- en gasvelden. Helaas zien we dat de Nederlandse overheid dat via exportgaranties nog wel doet."

Ook Pauw is kritisch op Nederland. "Dat Nederland niet meedoet in deze coalitie, onderstreept weer eens dat het veel praat maar weinig doet op het gebied van klimaat. Dat is bovendien strijdig met het Parijsakkoord."

Een van de drie hoofdafspraken in dat akkoord uit 2015 is het 'ombuigen' van vervuilende geldstromen. De grote doorbraak van Glasgow is misschien wel dat er op de klimaattoppen niet langer omheen gedraaid wordt wat daarmee bedoeld wordt: het stoppen van fossiele investeringen.