Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Investeringsbank (EIB) willen een einde aan overheidsinvesteringen in fossiele brandstoffen. Deze investeringen verhogen de CO2-uitstoot voor tientallen jaren en staan daarmee haaks op de doelen van het Parijsakkoord. Op de klimaattop in Glasgow, die op 31 oktober begint, wordt onder andere steun van Nederland gevraagd.

Er is haast geboden bij het terugtrekken van de fossiele investeringen. Om de opwarming nog te beperken tot 1,5 graden, moet de productie van nieuwe voorraden kolen, olie en gas direct stoppen. Dat stelde het Internationaal Energieagentschap (IEA) vorige week in de jaarlijkse World Energy Outlook.

"We weten al vanaf het begin dat fossiele brandstoffen de grootste bron van CO2 zijn. Maar op de klimaattoppen is dat tientallen jaren een soort taboe geweest", zegt Laurie van der Burg van Oil Change International, een milieuorganisatie die de VN-klimaatonderhandelingen nauwgezet volgt.

"Dat komt door de ijzersterke lobby van de fossiele industrie. Méér duurzame energie zat er altijd wel in. Maar minder fossiele energie lag politiek te gevoelig - terwijl het natuurlijk wel essentieel is, als je de uitstoot wilt terugdringen."

Het 'ombuigen' van vervuilende geldstromen is een van de drie hoofddoelen van het Parijsakkoord. Daarmee worden investeringen in fossiele brandstoffen bedoeld, maar in de officiële tekst worden deze niet bij naam genoemd.

'Stop overheidsfinanciering fossiele brandstoffen'

De EIB en het VK willen in Glasgow de knoop doorhakken. "Regeringen en multilaterale kredietverstrekkers moeten de overheidsfinanciering voor fossiele brandstoffen beëindigen", schrijven EIB-president Werner Hoyer en de Britse klimaatgezant John Murton voorafgaand aan de top.

Steun van Nederland voor dit voorstel zou inhouden dat de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO en de Nederlandse exportkredietverzekeraar Atradius geen nieuwe fossiele energieprojecten meer financieren.

FMO heeft daar al toe besloten, maar de Nederlandse exportkredietverzekeraar verleent jaarlijks nog ongeveer 1,5 miljard euro steun voor fossiele projecten, vertelt Van der Burg. Zo verzekert Atradius Nederlandse bedrijven die betrokken zijn bij gasboringen in Mozambique.

Olie- en gaswinning moet elk jaar dalen

Het terugdringen van de productie van fossiele brandstoffen zal niet vanzelf gaan. De wereldwijde productie van fossiele brandstoffen stijgt juist met gemiddeld 2 procent per jaar.

"Om onder de 1,5 graden te blijven zou gaswinning in de periode tot 2030 juist jaarlijks met 3 procent moeten dalen, olieproductie met 4 procent en steenkoolmijnbouw zelfs met 11 procent per jaar", zegt professor klimaatbeleid Harro van Asselt van de Universiteit van Oost-Finland tegen NU.nl.

Van Asselt is een van de auteurs van het Production Gap-klimaatrapport van het VN-milieuprogramma dat woensdag is gepubliceerd. De titel verwijst naar de kloof tussen de klimaatdoelen van het Parijsakkoord en de voorgenomen wereldwijde productie van kolen, olie en gas.

Olie-, gas- en steenkoolproducerende landen dreigen volgens de bestaande productieplannen in 2030 ruim twee keer de maximale hoeveelheid CO2 uit te stoten, die nog "past" onder de Parijsafspraken, zegt Van Asselt.

Daarom willen Denemarken en Costa Rica in Glasgow niet alleen fossiele investeringen bespreken, maar ook het planmatig verlagen van de productie van fossiele brandstoffen. Ze lanceren op de klimaattop de Beyond Oil and Gas Alliance.

Ook daar kan Nederland bij aansluiten. Dat zou onder andere inhouden dat er geen nieuwe vergunningen voor gaswinning onder de Waddenzee verleend kunnen worden.

Ook de nieuwe nationale klimaatdoelen van landen zijn ruim onvoldoende om meerdere graden opwarming te voorkomen.

Ook de nieuwe nationale klimaatdoelen van landen zijn ruim onvoldoende om meerdere graden opwarming te voorkomen.
Ook de nieuwe nationale klimaatdoelen van landen zijn ruim onvoldoende om meerdere graden opwarming te voorkomen.
Foto: Bart-Jan Dekker, NU.nl

'Klassieke klimaataanpak' levert te weinig op

Zonder het gericht terugdringen van fossiele brandstoffen lijkt het inmiddels onmogelijk om meerdere graden opwarming te voorkomen. Dat komt doordat de klassieke aanpak van het klimaatprobleem, waarin landen individueel uitstootdoelen formuleren die ze via binnenlands klimaatbeleid proberen te realiseren, simpelweg te weinig resultaat boekt.

Dat blijkt uit de nieuwe uitstootdoelen die landen voor de klimaattop in Glasgow hebben ingediend. In 2030 zouden die slechts een achtste van de noodzakelijke uitstootverlaging opleveren. En dat is áls landen hun nationale doelen überhaupt realiseren ook bepaald geen zekerheid. In werkelijkheid stijgt de mondiale CO2-uitstoot.

"Glasgow kan de eerste klimaattop worden waarin landen concrete afspraken gaan maken over het afbouwen van de productie van fossiele brandstoffen", besluit Van der Burg hoopvol.