Met de keuze voor waterstof neemt Tata Steel de juiste afslag, zegt professor Ad van Wijk van de TU Delft tegen NU.nl. Maar de winst voor de volksgezondheid en het milieu hangen sterk af van het tempo waarin een schonere fabriek wordt gebouwd. "Het gaat er niet om wanneer waterstof begint, maar wanneer steenkool stopt. Met de gisteren gepresenteerde plannen dreigen we in de IJmond de komende twintig jaar nog steenkool te verstoken."

Waterstofexpert Van Wijk heeft Tata Steel samen met wetenschappers van verschillende universiteiten en vakbond FNV geadviseerd over het ombouwen naar een schone en duurzame staalproductie. Woensdag maakte het staalbedrijf bekend voor waterstof te kiezen.

"Alhoewel dit een prima stap is, vinden wij dat het toch sneller moet en kan. Er wordt nog half op de rem getrapt en met misverstanden gestrooid, bijvoorbeeld over de beschikbaarheid van waterstof of vermeend hoge kosten."

Stap voor stap van ijzererts naar (duurzaam) staal

Het ombouwen is sowieso een stapsgewijs proces dat jaren zal duren. Dat komt doordat een staalfabriek uit verschillende elementen bestaat, legt Van Wijk uit. Zo is er een deel dat ijzererts omzet in ijzer en zijn er ovens die vervolgens staal van dat ijzer maken.

Voor beide stappen is nu nog veel steenkool nodig, waardoor Tata Steel de grootste CO2-bron van Nederland is. In de gedroomde toekomst is steenkool volledig vervangen door waterstof en een beetje biogas.

Voor omwonenden maakt het veel verschil. Door het gebruik van steenkool slaat er rond de staalfabriek veel zwart stof neer en komen er zware metalen in de lucht. De vrees is dat die de gezondheid van mensen in de omgeving schaden. Zo is het RIVM bezorgd om loodvergiftiging bij kinderen.

'Eerste deel van schone staalfabriek kan al besteld worden'

Nou zullen die problemen pas aan het eind van de rit volledig voorbij zijn en daarom is het volgens Van Wijk vooral belangrijk geen tijd te verliezen. "Tata Steel wil eerst nog uitgebreid studeren voordat het bedrijf de eerste verwerker van ijzererts gaat vervangen. Dat is volgens ons niet nodig. Die kun je eigenlijk gewoon al bestellen."

Een andere potentieel vertragende factor is volgens Van Wijk het vergunningentraject. "Daar is het belangrijk dat verschillende overheden samenkomen om snelle oplossingen te zoeken."

Van Wijks belangrijkste vrees zit niet in de start van het project, maar in het vervolg. "In de plannen die ik heb gezien zou een van de twee hoogovens nog langdurig openblijven. Dat zou betekenen dat er de komende twintig jaar nog steenkool wordt verstookt." De lokale milieuvervuiling zal al die jaren nog doorgaan en dat geldt ook voor de klimaatbelasting. Het gaat om tientallen miljoenen tonnen CO2 extra, rekent Van Wijk voor.

"Het argument dat hiervoor wordt gebruikt, is dat er niet voldoende groene waterstof zou zijn. Maar dat is gewoon niet waar." Het is volgens Van Dijk eerder omgekeerd: als Tata Steel nu volledig op waterstof inzet, garandeert dat voldoende afname van groene stroom en waterstof. Dat is de zekerheid die investeerders nodig hebben.

Drie misverstanden volgens Van Wijk:

  • Er zal wél voldoende groene waterstof beschikbaar zijn, ook al volgens de bestaande plannen van het Klimaatakkoord. "Als je nog meer groene waterstof wil, dan moet de overheid dat organiseren. Bijvoorbeeld door tenders uit te zetten voor productie van waterstof op zee, zoals dat ook gebeurt met windparken op zee."
  • Groen staal zal niet duurder zijn dan kolengestookt staal, mits de CO2-prijs verder stijgt tot zo'n 100 euro per ton. "Dat is aannemelijk en sowieso belangrijk. De huidige Europese CO2-prijs zit al op 60 euro per ton."
  • Elektriciteit voor groene waterstof gaat niet ten koste van verduurzaming van andere sectoren. "Alle sectoren moeten natuurlijk verduurzamen en daarvoor is veel meer duurzame energie nodig dan we nu in het Klimaatakkoord hebben voorzien. Zo zullen er meer windparken op zee moeten worden gebouwd. Maar groene waterstof zullen we ook moeten importeren, want we zullen het nooit allemaal zelf kunnen produceren in Nederland."