Nog meer bouwen in het laaggelegen Groene Hart is onverstandig vanwege de stijgende zeespiegel, zeggen experts dinsdag tegen NU.nl. Toch is dat precies wat gaat gebeuren. In de Zuidplaspolder, tussen Gouda en Rotterdam, verrijst de komende jaren met het 'Vijfde Dorp' een heel nieuwe plaats. Maar als experts dat onverstandig vinden, waarom worden de plannen dan toch doorgevoerd?

Er groeien nu nog gras, tarwe en andere gewassen op weilanden. Maar over twintig jaar staat het in het hart van de Zuid-Hollandse Zuidplaspolder vol met huizen.

6 meter onder zeeniveau, terwijl het water van de Noordzee volgens het laatste klimaatrapport van de Verenigde Naties (VN) op termijn nog meters hoger zal staan.

De nabijgelegen rivieren Hollandse IJssel en Gouwe zullen bij een stijgende zeespiegel meestijgen. Dijken zijn daar niet altijd een oplossing voor, omdat het water onder de dijk doorkomt in de polder.

Daarnaast zakt de grond elk jaar nog dieper weg en wordt het daardoor steeds lastiger om met pompen droge voeten te houden.

'Ongunstige locatie' om in te bouwen

Volgens de gemeente Zuidplas, waar het dorp bij gaat horen, is het Vijfde Dorp ideaal om "te wonen en werken in de nabijheid van een aantal grote steden" en kan er "dorps" worden gewoond "in het groen midden in de Randstad".

Het Ruimtelijk Planbureau, de voorloper van het Planbureau voor de Leefomgeving, benoemde meer dan tien jaar geleden al het risico op overstromingen van de Gouwe en Hollandse IJssel. Het noemde de Zuidplaspolder een "ongunstige locatie" om in te bouwen.

Stedenbouwkundige Jorick Beijer en planoloog Hans Leeflang stelden eerder in NRC dat het Vijfde Dorp "politieke kortzichtigheid" betekent. In het AD noemde hoogleraar Transitiekunde en Duurzaamheid Jan Rotmans het "vanuit het oogpunt van klimaatverandering onverantwoord".

Gemeenteraad Zuidplas stemde met plannen in

Toch stemde de gemeenteraad van Zuidplas in met de bouw van het Vijfde Dorp, dat grofweg tussen de snelwegen A12, A20 en provinciale weg N219 ligt. Alleen de SP (2 van de 27 raadsleden) stemde tegen. Een naam voor de plaats moet nog worden bedacht. Het Vijfde Dorp is slechts een werktitel.

Op enkele boerderijen na bestaat het gebied tussen Moerkapelle, Zevenhuizen, Nieuwerkerk aan den IJssel en Waddinxveen nu nog slechts uit weilanden en akkers. Vanaf 2024 worden in zestien jaar tijd achtduizend woningen gebouwd en dat moet een deel van het woningtekort in Nederland oplossen.

Naast woningen komen er scholen, winkels en sportverenigingen in het dorp. Ook wordt een groot recreatiegebied aangelegd en komen er twee bedrijventerreinen die aansluiten op bedrijventerreinen die al in de buurt van de snelwegen A12 en A20 liggen.

Waar nu nog tarwe groeit, staat het over twintig jaar vol met huizen.

Waar nu nog tarwe groeit, staat het over twintig jaar vol met huizen.
Waar nu nog tarwe groeit, staat het over twintig jaar vol met huizen.
Foto: Job van der Plicht

Al in 2004 werd gesproken over woningen in polder

De plannen voor bouwen in de Zuidplaspolder zijn niet nieuw. Al in 2004 wees de overheid het gebied aan als een van de plekken in de Randstad waar veel nieuwe woningen moesten komen. Het plan was eerst om vijftien- tot dertigduizend huizen te bouwen, maar dat werd later teruggeschroefd naar vierduizend tot 2030 en nog eens datzelfde aantal in de tien jaar daarna.

In de jaren na 2004 werd al 300 hectare grond gekocht en in 2010 ontstond de gemeente Zuidplas uit de dorpen Nieuwerkerk aan den IJssel, Moordrecht en Zevenhuizen-Moerkapelle. Belangrijkste reden voor de samensmelting was het omvormen van het landbouwgebied dat tussen de vier dorpen ligt tot huizen en bedrijventerrein.

'Overstromingsrisico bijzonder klein'

De gemeente Zuidplas weerlegt de kritiek op de bouwplannen in de laaggelegen polder. "Het overstromingsrisico is bijzonder klein door maatregelen van de waterschappen langs onze rivier en zeearmen. Ook ligt het dorp deels hoger in het landschap door de gedeeltelijke ligging op de 'kreekrug' en vormen de 'dijken' van de spoorlijn Rotterdam-Gouda en de A20 een belangrijke belemmering", staat in de plannen.

Burgemeester Han Weber wees eerder in gesprek met de NOS ook al op de al aanwezige dijken. "Het is de dijk die tevens de hele Randstad zo ongeveer beschermt. Als het hier niet slim is om te bouwen vanuit waterveiligheid, zou het eigenlijk in heel de Randstad niet veilig zijn."

Wethouder ziet 'uitdagingen' voor Vijfde Dorp

Wethouder Jan Hordijk (Ruimtelijke ontwikkeling) ziet "uitdagingen", voornamelijk in het bergen van water, bijvoorbeeld na zware regenval.

Maar hij noemt het bouwen van een heel nieuw dorp ook een "kans". "Als we niks doen, gaan de bodemdaling en de verzilting van het grondwater door en dan is het klaar. Het op lange termijn behouden van het grootschalige agrarisch productielandschap vereist het blijven verlagen van de waterpeilen. Op die manier blijven we in de vicieuze cirkel zitten van bodemdaling, peilverlaging en meer bodemdaling."

En het bouwen van extra wijken aan de al bestaande dorpen wil Zuidplas niet. Volgens Hordijk verdwijnt dan het "dorpse karakter" en bestaat het risico dat de dorpen uiteindelijk aan elkaar groeien. Door aan de randen van het nieuwe dorp groenzones aan te brengen wordt dat voorkomen.

Zuidplas groeide de afgelopen vijf jaar van ruim 40.000 naar meer dan 45.000 inwoners en ook het nabijgelegen - en eveneens laaggelegen - Waddinxveen kreeg er in vijf jaar tijd bijna 5.000 inwoners bij. Huizenkopers lijken er dus vooralsnog niet om te malen om meters onder zeeniveau te leven.

De bouw van het Vijfde Dorp gaat medio 2024 van start. Het laatste huis wordt naar verwachting in 2040 opgeleverd. De verkoop van woningen is nog niet gestart.

Zuidplas noemt het overstromingsrisico 'bijzonder klein'.

Zuidplas noemt het overstromingsrisico 'bijzonder klein'.
Zuidplas noemt het overstromingsrisico 'bijzonder klein'.
Foto: Job van der Plicht