Milieucriminaliteit bedreigt mens, plant en dier in hun leefomgeving, heeft een lage pakkans en raakt de samenleving in de portemonnee, concludeert de Strategische Milieukamer (SMK) in het rapport Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021. Het strafrechtelijke samenwerkingsverband van onder meer de politie, het Openbaar Ministerie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit pleit voor meer opsporingscapaciteit, omdat de schade anders blijft voortduren.

Mestfraude en illegale dierenhandel, maar ook afvalcriminaliteit, illegaal vuurwerk en fraude met grond en broeikasgassen zijn volgens de SMK voorbeelden van milieucriminaliteit.

Het samenwerkingsverband maakt zich zorgen over de "serieuze dreiging" voor het milieu en de volksgezondheid. Volgens de SMK ondermijnt milieufraude het streven naar een duurzame economie. De milieucriminaliteit zou het moeilijker maken om de klimaatdoelen te halen.

De vraag naar exclusief voedsel, luxe producten en decoratie houdt volgens de SMK wereldwijd criminaliteit rond planten en dieren in stand. Het samenwerkingsverband stelt bovendien dat het illegaal verkrijgen en verhandelen van (wilde) fauna en flora leidt tot ernstige schade voor de biodiversiteit. "Soorten kunnen definitief verdwijnen."

De negen soorten milieucriminaliteit volgens de Strategische Milieukamer in het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021.

De negen soorten milieucriminaliteit volgens de Strategische Milieukamer in het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021.
De negen soorten milieucriminaliteit volgens de Strategische Milieukamer in het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021.
Foto: Strategische Milieukamer

'Ongemak en gezondheidsschade door milieucriminaliteit'

De samenleving heeft volgens de SMK als gevolg van milieucriminaliteit te maken met bijvoorbeeld stankoverlast. Verder leidt milieucriminaliteit volgens het samenwerkingsverband tot maatschappelijke onrust. De onrust door grafietregens bij metaalproducent Tata Steel in 2019 zou daarvan een voorbeeld zijn.

Medewerkers van bedrijven die zich niet aan de regels houden, lopen een grotere kans op schade aan hun gezondheid, stelt de SMK. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zou mogelijk leiden tot het ontstaan van ziekten, zoals de ziekte van Parkinson.

Ondernemers die zich wel aan de regels houden, hebben volgens de SMK economisch nadeel ten opzichte van ondernemers die de regels overtreden. Met de conclusie dat milieudelicten economisch voordeel opleveren, onderschrijft de SMK de harde conclusies die de Algemene Rekenkamer eind juni trok.

'Vermijdbare milieuschade door te weinig opsporingscapaciteit'

Volgens de SMK loopt de samenleving op dit moment vermijdbare milieuschade op door milieudelicten. De opsporing zou onvoldoende centraal geregeld zijn en de vervolging "te weinig slagvaardig".

De straffen voor milieudelicten zouden te laag zijn om milieucriminelen af te schrikken. Daarnaast is er te weinig capaciteit voor opsporing en vervolging en duren de zaken veel te lang. Volgens de SMK lopen opsporing en toezicht bovendien achter op het gebied van milieucriminaliteit via het internet.

'Criminelen maken gebruik van verschillen in regelgeving'

Volgens de SMK is al jaren bekend dat afvalstoffen worden geëxporteerd naar landen waar weinig regelgeving of controle is. Daardoor komen schadelijke stoffen in het milieu terecht.

In het geval van vuurwerkcriminaliteit maken plegers "handig gebruik van verschillen met buurlanden" waar de wetgeving minder streng is. Ook zouden sommige buurlanden de bestrijding van vuurwerkcriminaliteit minder belangrijk vinden dan Nederland.

'Schade vaak pas op langere termijn zichtbaar'

De gevolgen van milieucriminaliteit zijn volgens de SMK niet makkelijk in te schatten. De schade wordt volgens het samenwerkingsverband pas op langere termijn zichtbaar. Bovendien zou het moeilijk zijn om onderscheid maken tussen milieuschade door legale en illegale activiteiten.

De SMK vreest dat de samenleving schade blijft ondervinden van milieucriminaliteit als er niets verandert op het gebied van regelgeving en straffen. Het samenwerkingsverband pleit voor meer opsporingscapaciteit.