Het was in de zomer van 2019 dat bij Diederik Samsom (1971) de telefoon rinkelde. Hij was op dat moment al meer dan twee jaar niet meer actief in de Haagse politiek. Hij werkte als adviseur van een afvalbedrijf en had hier en daar nog andere adviesklussen.

Aan de telefoon was partijgenoot en Eurocommissaris Frans Timmermans, die de klimaatportefeuille had gekregen. Of Samsom zin had om naar Brussel te komen en zijn kabinetschef te worden. "Daarover hoefde ik nog geen halve seconde na te denken", zegt Samsom terugkijkend. "Mijn hele volwassen leven ben ik met klimaat en energietransitie bezig geweest. En nu kon ik het grootste project dat ooit op klimaatgebied is ontwikkeld gaan vormgeven. Dan zal je wel gek zijn als je dat laat liggen."

Commissie presenteerde ingrijpende plannen

In Europa bestaat een grote angst voor protesten zoals de 'Gele Hesjes' in Frankrijk

De voorstellen gaan diep ingrijpen in de levens van alle burgers. Op grond van de plannen worden na 2035 in Europa geen auto's meer geproduceerd met verbrandingsmotoren. De prijs voor verwarming van huizen en brandstof voor auto's wordt gekoppeld aan de kosten voor de uitstoot van CO2. Dat betekent hogere prijzen aan de pomp en op de energierekening.

Om te voorkomen dat grote groepen mensen erop achteruitgaan, komt er een Sociaal Klimaatfonds met jaarlijks twintig miljard euro om huishoudens te compenseren. Dit zijn maar een aantal van de plannen uit het omvangrijke voorstel dat bestaat uit een pakket van dertien wetten en een 'bossenstrategie'.

Houten balletje

"Dat is inderdaad een moeilijk punt. In Europa bestaat een grote angst voor protesten zoals de 'Gele Hesjes' in Frankrijk. Daarom hebben we er veel aandacht aan besteed. Het is een heel eenvoudig principe: je verhoogt de energierekening van iedereen een heel klein beetje, dat geld gaat naar de overheid via de opbrengst van de emissiehandel, waarbij grote bedrijven moeten betalen voor de uitstoot van CO2. Met de opbrengsten daarvan ondersteun je de huishoudens die de verhoging niet kunnen opbrengen. Die tegen de grenzen aanlopen van hun koopkracht."

Je weet zeker dat het nooit lukt als je zelf je zaakjes goed voor elkaar hebt en vervolgens vrolijk zwaait naar Bulgarije en ze veel succes wenst

We moeten samen die doelstellingen halen. En je weet zeker dat het nooit lukt als je zelf je zaakjes goed voor elkaar hebt en vervolgens vrolijk zwaait naar Bulgarije en ze veel succes wenst. We werken samen aan misschien wel het belangrijkste ideaal dat je kan bedenken: het stoppen van de opwarming van de aarde. Dan zal toch solidariteit opgebracht moeten worden. Dat betekent overigens niet dat je zomaar geld overmaakt, er zullen allerlei voorwaarden worden gesteld."

"Nee hoor, er zijn meer landen die zo reageren. Het is ook nogal veel dat op je afkomt. Ik vermoed dat in alle hoofdsteden nu de twaalfduizend pagina's goed bestudeerd worden, ieder land wil weten waar het aan toe is. En dan zullen ze naar Brussel komen met nadere eisen, of stellen dat ze hun afspraken niet nakomen.

In dat geval zullen andere landen hun CO2-uitstoot meer moeten beperken, want linksom of rechtsom moeten we onze afspraken nakomen. Steeds weer zal dat houten balletje tevoorschijn worden gehaald. We zijn bezig om een complete samenleving op een ander spoor te zetten en dat is een enorme operatie. Het is zoiets als 27 katten die allemaal een andere kant op willen, door een klein deurtje moeten leiden."

Het is kort dag inderdaad. Daarom ben ik er ook zo op gebeten dat we het plan heel houden

"Het is functioneel als ngo's moord en brand roepen. Dat geeft noodzakelijk tegenwicht. Maar er is geen scenario waarin we zonder biomassa kunnen. Hout wordt belangrijk in de circulaire economie, dat zullen we steeds meer gaan inzetten. Bij de houtproductie heb je heel veel restmateriaal. Dat kun je laten wegrotten, maar het is efficiënter om het te verbranden. Dat is dus per saldo beter dan olie en gas."

"Het is kort dag inderdaad. Daarom ben ik er ook zo op gebeten dat we het plan heel houden. Maar het kán wel, mede dankzij de spectaculaire ontwikkelingen op het gebied van wind- en zonne-energie en bij de bouw van elektrische auto's. En nu zie je ook in de industrie dat er enorme stappen worden gezet. Als ik twee jaar geleden met de staalindustrie sprak over staal gemaakt met waterstof, keken ze naar het plafond, rolden ze met hun ogen en gaven ze me een basisboekje chemie mee om aan te tonen dat het een onzinverhaal was. Nu zijn er serieuze plannen voor de productie met waterstof van tientallen miljoenen tonnen staal."

Wat er tot nu toe op tafel lag was niet ambitieus genoeg

"In Europa laten we de landen beslissen op welke manier ze hun CO2-uitstoot reduceren. Dat komt door de kernenergie-discussie. Frankrijk is enthousiast voorstander van kernenergie, in Oostenrijk en Luxemburg moeten ze er niets van weten. We zeggen dus niets over CO2-opslag, maar er komt wel een innovatiefonds van 50 miljard, en daar kan ook opslag uit worden gefinancierd. We sluiten het dus niet uit in onze plannen."

"Daar moeten de beloften die in 2015 in Parijs zijn gemaakt, worden ingelost. Onderhandelaars stonden toen met tranen in de ogen, de champagne vloeide, maar het waren niet meer dan beloften die daar werden gemaakt. Maar hoe gaan we het bereiken? Wat er tot nu toe op tafel lag, was niet ambitieus genoeg om onder de afgesproken twee graden of liever anderhalve graad te blijven. Wat we nu als Europese Unie hebben gepresenteerd, is onze inzet voor Glasgow. En we willen de rest meenemen. Frans Timmermans reist momenteel de wereld rond, zodat zij ook met plannen komen."

Nergens anders kan ik op dit moment zoveel verschil maken

"Amerika heeft met de komst van Biden een enorme sprong gemaakt. Maar ze hebben sinds Trump een enorme inhaalslag te maken in hun bijdragen aan het grote fonds van 100 miljard per jaar, waarmee de rijke landen de arme landen moeten gaan helpen om de transitie te maken. We hebben veel contact met de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry en zijn team en dan manen we ze tot haast.

En dan heb je ook nog Mexico, Brazilië, Saoedi-Arabië en de andere landen van de G20, die tot de grootste uitstoters behoren. Die hebben allemaal hun eigen problemen. Ondertussen blijf ik hier in Brussel, want de voorstellen moeten nu door het parlement en de regeringsleiders worden omarmd."

"Met afstand hier in Brussel. Nergens anders kan ik op dit moment zoveel verschil maken."

Zie ook |Experts waarschuwen: 'We trappen te veel op rem om klimaatdoelen te halen'