Straten lopen onder en op hellingen vormen modderstromen: een groot deel van Nederland merkt er niks van, maar in Limburg valt deze dagen een recordhoeveelheid regen uit de lucht. Dat past in een trend, zegt het KNMI tegen NU.nl. Zomerse stortbuien zijn in Nederland in aantal al ongeveer verdubbeld.

De overstromingen in het kort:

  • De Maas bereikte donderdagavond de hoogste stand ooit gemeten. Er stroomt 3,1 miljoen liter water per seconde doorheen.
  • Het zuiden van Limburg is tot rampgebied verklaard. Veel plekken werden geëvacueerd. Defensie helpt met honderden militairen mee om de wateroverlast te bestrijden.
  • Mark Rutte zal vrijdagmiddag een bezoek brengen aan het getroffen gebied, zoals de koning donderdag al deed.
  • Ook in België en Duitsland is de schade enorm. In België vielen negen doden, in Duitsland 58.

Klimaatverandering speelt een rol, zeggen wetenschappers. Dat is een beetje paradoxaal: Nederland heeft net drie droge zomers op rij gehad en ook die droogten worden in verband gebracht met klimaatverandering.

Droogte en extreme neerslag kunnen naast elkaar toenemen, zegt klimaatonderzoeker Peter Siegmund. Bij droogte komt het vooral door extra verdamping. Een periode zonder neerslag kan daardoor droger worden.

Als het eenmaal regent, kan er juist meer regen vallen. Dat gebeurt vaak in een korte tijd. "Dat komt doordat warmere lucht meer waterdamp kan bevatten, ongeveer 7 procent meer vocht per graad opwarming", zegt Siegmund.

Dat percentage mag je in Nederland verdubbelen, want onze zomers zijn nu al ongeveer 2 graden warmer dan een eeuw geleden. "Dus als die lucht uitregent, heb je ook ongeveer 14 procent meer neerslag", aldus Siegmund.

Warme wolken stijgen sneller en regenen harder uit

Maar er spelen met klimaatverandering altijd meer effecten, zegt Siegmund. Zo verandert ook het gedrag van wolken.

Wolken vormen in stijgende lucht, waarbij waterdamp condenseert en ook een klein beetje warmte afgeeft. Door de klimaatverandering zit er meer waterdamp in een wolk, waardoor binnen die wolk extra warmte wordt 'geproduceerd'.

"De bui wordt hierdoor extra warm ten opzichte van zijn omgeving. Als gevolg ontstaat er binnen de wolk een krachtiger opstijgende luchtstroom, waardoor die sneller en krachtiger leegregent", legt Siegmund uit.

Door de snellere wolkvorming kan in een korte tijd een grotere hoeveelheid regen uit de lucht vallen. Stortbuien nemen hierdoor sterker toe dan de gemiddelde regenval.

Vanwege de onderlinge wisselwerking tussen klimaateffecten is het lastig te voorspellen hoe sterk stortbuien toenemen als het Nederlandse klimaat verder opwarmt.

De waarnemingen laten wel een stijgende lijn zien. Dagen met meer dan 25 millimeter neerslag zijn in een eeuw tijd ongeveer verdubbeld. Dat geldt ook voor dagen met meer dan 35 millimeter. De hoeveelheden die nu in Limburg vallen, tot 75 millimeter per dag, zijn zo zeldzaam dat daar geen goede grafiek van te maken is, aldus Siegmund.

Het aantal dagen per jaar met (gemiddeld over Nederland) meer dan 25 of 35 millimeter regen.

Het aantal dagen per jaar met (gemiddeld over Nederland) meer dan 25 of 35 millimeter regen.
Het aantal dagen per jaar met (gemiddeld over Nederland) meer dan 25 of 35 millimeter regen.
Foto: KNMI

Door zwakkere 'westcirculatie' blijft lagedrukgebied hangen

Je kunt de extreme neerslag ook meteorologisch verklaren. Dan valt op dat die wordt geproduceerd door een klein lagedrukgebied dat maar langzaam verder trekt. Opmerkelijk is dat deze niet afkomstig is uit het westen, van de Atlantische Oceaan, maar een beetje in 'tegengestelde richting' beweegt, van noordoost naar zuidwest.

Dit past in een patroon van zwakkere westenwinden waar we vorige week al over schreven. Die zwakkere westenwind houdt ook verband met de extreme hitte in het westen van Noord-Amerika en Oost-Europa.

Klimaatwetenschappers verwachten dat dit patroon vaker voorkomt. Westenwinden worden bij ons in de winter sterker, maar zullen in de zomer juist vaker stilvallen of omdraaien. Als gevolg daarvan kan extreem weer langer op één plek blijven. Dat kan hitte en droogte zijn, maar ook extreme neerslag. De gevolgen, zo zien we nu in Limburg, kunnen dan heel lokaal zijn.

Volg dit onderwerp Volg alle ontwikkelingen rond de wateroverlast in Zuid-Limburg