Het westen van Canada en de Verenigde Staten is in de greep van ongekende hitte. Dinsdag worden in Seattle temperaturen rond 44 graden verwacht, ruim 4 graden boven het lokale hitterecord, en in Canada worden temperaturen gemeten die slechts "eens in de duizend jaar" zouden moeten voorkomen. Klimaatwetenschappers zijn direct een studie gestart om de precieze rol van klimaatverandering te onderzoeken, maar dat er een link is, staat volgens experts al vast.

En dan moet je dus ook niet om de hete brij heen draaien, vindt Michael Mann, een gezaghebbende klimatoloog van Penn State University. Hij is kritisch op media die in hun berichten over de extreme hittegolf überhaupt geen links leggen met CO2-uitstoot of klimaatverandering. De mate waarin de mondiale opwarming een rol speelt is nog niet zeker, maar omgekeerd zijn deze temperaturen praktisch onmogelijk in het 'oude klimaat'.

"Het basale verband is behoorlijk simpel", zegt Mann tegen NU.nl. "Als je de planeet opwarmt, zul je een toename zien in hitte-extremen."

"Maar in werkelijkheid is het verband nog sterker dan in die simpele theorie. Dat komt doordat klimaatverandering ook de kans vergroot op luchtcirculatiepatronen die in Noord-Amerika, Europa en Azië leiden tot hittegolven, waardoor die weersextremen ook langer kunnen aanhouden. Dat speelt ook bij de huidige hittegolf in Noord-Amerika."

"Wat dit hitterecord zo verbrijzelend maakt, is de onderliggende klimaatverandering", zegt ook klimatoloog Gavin Schmidt tegen NU.nl. Hij is het hoofd van het NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS), dat met satellieten de ontwikkeling van de mondiale opwarming nauwgezet volgt.

"We hebben inmiddels genoeg ervaring om met zekerheid te zeggen dat de opwarming van de aarde in hoge mate zal bijdragen aan de intensiteit van deze hittegolf, hoewel we zullen moeten wachten tot de formele berekeningen meer kwantitatief worden."

Nederlands onderzoek naar Amerikaanse hitte

Die berekeningen zullen er onder andere dankzij ons eigen KNMI komen, dat samen met onder andere de University of Oxford enkele jaren geleden 'World Weather Attribution' (WWA) oprichtte. Dat is een netwerk van gespecialiseerde klimaatonderzoekers dat bij weersextremen met grote maatschappelijke gevolgen het precieze aandeel van de mondiale opwarming probeert te achterhalen.

Bij hitte-extremen is dat verband doorgaans sterk, maar bij droogte of extreme neerslag kan het sterk per situatie verschillen, legt medeoprichter Geert Jan van Oldenborgh uit.

Toch is het daarmee geen volledig uitgemaakte zaak. Weersomstandigheden zijn altijd deels natuurlijk, en daarnaast is de mondiale opwarming door broeikasgassen ook niet de enige menselijke invloed op het klimaat. "Hittegolven worden overal heter door de opwarming van de aarde. Maar ze zijn ook gevoelig voor allerlei andere factoren, zoals verstedelijking, irrigatie in de landbouw of luchtvervuiling."

"We weten dus nog niet vooraf wat de getallen zijn voor deze hitte. Maar het is in elk geval een zeer extreme situatie. Morgen weten we pas of de verwachting voor Seattle is uitgekomen, maar als het daar inderdaad 44 graden wordt, wordt het vorige record van 39,4 graden verpulverd."

In het onderzoek van Van Oldenborgh vergelijken klimaatmodellen het verschil in de kans op het optreden van een extreme weerssituatie in het oorspronkelijke klimaat, en het reeds opgewarmde klimaat. "We beginnen er zo mee, en hopen de resultaten volgende week te hebben."

Ook die resultaten kunnen nog aan de voorzichtige kant zijn, waarschuwt Mann alvast. "Dat komt doordat de klimaatmodellen van dit moment de luchtcirculatie-effecten van klimaatverandering nog niet goed nabootsen. Dat leidt eigenlijk altijd tot onderschatting van het werkelijke verband tussen klimaatverandering en hittegolven."

Hitte heeft grote gevolgen, voor mensen én klimaat

Van Oldenborgh verwacht een enorme impact van het extreme weer in Noord-Amerika: "Hittegolven kosten veel mensenlevens en deze treft een gebied dat redelijk noordelijk ligt en dus niet goed voorbereid is op dit soort hitte."

Het is bovendien een bosrijk gebied en ook daar zal de hitte niet zonder gevolgen blijven, vreest professor Guido van der Werf, van de Vrije Universiteit, die het verband tussen klimaatverandering en bosbranden onderzoekt.

"De laatste jaren is wel duidelijk geworden dat de Canadese bossen erg gevoelig zijn voor dit soort hoge temperaturen. Die leiden vaak tot meer bosbranden, maar maakt de bomen ook gevoeliger voor droogte en keverplagen, die op hun beurt ook weer verband houden met de klimaatverandering"

En dat heeft niet alleen ecologische gevolgen, maar ook weer klimaatgevolgen: "Deze bossen nemen wereldwijd een fors deel van onze CO2-uitstoot op. Maar als ze steeds minder gezond worden, neemt die CO2-opname ook af."