De Nederlandse natuur is ernstig beschadigd door stikstofvervuiling en die natuurschade dreigt de komende tien jaar verder toe te nemen. Dat blijkt donderdag uit een rapport in opdracht van Greenpeace. Samen met het Wereld Natuur Fonds, de Vogelbescherming en Milieudefensie roept Greenpeace op tot een snellere verlaging van de stikstofuitstoot. Komt die er niet, dan stapt de organisatie naar de rechter. Nederland is via Europese afspraken verplicht de kwetsbaarste natuur te beschermen.

Nederland groeide in de afgelopen tientallen jaren uit tot een wereldwijde stikstofhotspot, zegt ecoloog en auteur van het rapport Roland Bobbink tegen NU.nl. Dat kwam door de introductie van kunstmest, het gebruik van fossiele brandstoffen en de import van veevoer. De gevolgen hiervan worden steeds groter.

"Een aantal natuursystemen staat inmiddels letterlijk op omvallen. Oude eikenbossen bijvoorbeeld, en heischrale graslanden - die staan echt al op het randje. Als het nog verder verslechtert, hou je daar bijna niets meer over aan biodiversiteit."

Nieuwe stikstofwet laat natuurschade nog lang toenemen

In maart werd een nieuwe stikstofwet aangenomen. Naast extra compensatie voor landbouwbedrijven, moet die wet ervoor zorgen dat in 2030 in de helft van de Nederlandse Natura 2000-gebieden de neerslag van stikstofverbindingen onder de 'kritische depositiegrens' komt.

Probleem is niet alleen dat het maar voor de helft van de gebieden geldt, maar ook dat de natuurschade overal blijft toenemen zolang we niet onder die grenswaarde zitten, zegt Bobbink. "Stikstofvervuiling is cumulatief. Zolang de uitstoot te hoog blijft, stapelen de stikstofverbindingen steeds hoger op in de bodem van natuurgebieden. Met de reductie die de regering wil, is het heel aannemelijk dat de verslechtering van de Nederlandse natuur nog lang doorgaat."

Vorig jaar oordeelde de commissie-Remkes dat de Nederlandse aanpak van stikstofvervuiling onvoldoende is. Zijn advies: de uitstoot tussen 2019 en 2030 ten minste halveren. Dat advies is niet overgenomen door het kabinet, dat de uitstoot over die periode met een kwart wil verlagen

"Het is tekenend hoe er is omgegaan met het advies van de commissie-Remkes", zegt Greenpeace-directeur Andy Palmen. "Er ligt een rapport, vervolgens duikelen alle belangenorganisaties eroverheen om het af te zwakken en daarna kijken we niet meer naar de urgentie van het probleem. Rutte noemde het eerder de grootste politieke crisis uit zijn carrière, maar daar zien we in zijn handelen niets van terug en daar is ook absoluut geen oplossing voor geboden."

Bij verdere verslechtering kan het beleid opnieuw aangevochten worden

Door de hoge stikstofuitstoot onvoldoende aan te pakken, heeft Nederland jarenlang de Europese Habitatrichtlijn overtreden. Daarin hebben Europese lidstaten afgesproken specifieke habitattypen (unieke soorten natuur) te beschermen. Bij verdere verslechtering van deze habitattypen, blijft Nederland ook in overtreding van de Europese afspraken.

"Nederland heeft ruim vijftig van dergelijke habitattypen", zegt Palmen. "Daarvan is slechts 11 procent nog in een min of meer goede staat. Met de rest gaat het echt slecht. Hoofdoorzaak is de dikke deken van stikstofverbindingen die over Nederland ligt."

Greenpeace vraagt donderdag, met steun van onder andere het Wereld Natuur Fonds, Milieudefensie en de Vogelbescherming in een sommatiebrief aan demissionair premier Mark Rutte en minister Carola Schouten van Natuur, Landbouw en Voedselkwaliteit om ervoor te zorgen dat de verlaging van de uitstoot in veel hoger tempo wordt doorgevoerd, zodat verdere verslechtering van de natuur stopt. Dit zou ook in een nieuw regeerakkoord moeten worden besloten.

Daartoe is het volgens de organisaties nodig om de stikstofuitstoot over de komende kabinetsperiode te halveren en in 2030 een reductie van 70 procent te bereiken. Dat moet voorkomen dat de natuurschade in Nederland nog groter wordt. Zolang dat wel het geval is, blijft Nederland in overtreding en kan het gevoerde stikstofbeleid dus opnieuw via de rechter aangevochten worden.

Als de stikstofdoelen niet worden verhoogd, begint Greenpeace een nieuwe stikstofrechtszaak. De sommatie wordt ook gesteund door Johan Vollenbroek. Hij voerde met enkele anderen een jarenlange juridische strijd tegen het Nederlandse stikstofbeleid. Via het Europese Hof van Justitie werd hij daarbij uiteindelijk in het gelijk gesteld door de Raad van State.

Het Wereld Natuur Fonds publiceerde in april een stikstofrapport met vergelijkbare conclusies. Die werden onderschreven door 35 Nederlandse hoogleraren.

Waarom zorgt stikstof voor zo veel problemen in Nederland?
77
Waarom zorgt stikstof voor zo veel problemen in Nederland?