De klimaatvoetafdruk van ABP, Nederlands grootste pensioenfonds, is de afgelopen 5 jaar 40 procent kleiner geworden, zo blijkt uit vandaag gepresenteerde jaarcijfers. Toch daalden de investeringen in fossiele brandstoffen nog niet, ondanks oproepen van pensioenbouwers. Menno Snel, voorzitter van de investeringscommissie van ABP, zegt tegen NU.nl dat hij wel verschuivingen verwacht: "Ik hoop dat we vanaf dit jaar voor het eerst meer investeren in duurzame energie en technologie dan in fossiele brandstoffen."

ABP is het pensioenfonds van overheid en onderwijs, en ontvangt al jaren brieven en petities om te stoppen met investeringen in fossiele brandstoffen. Recentelijk kwamen die van bijna vijfhonderd docenten en onderzoekers van de TU Delft, die opriepen 'hun' pensioengeld vanwege de klimaatcrisis niet langer te beleggen in fossiele brandstoffen. Ook de waterschappen sloten zich aan bij de oproep, nadat eerder al pensioendeelnemers aan andere universiteiten dat hadden gedaan.

Investeringskeuzes die het pensioenfonds maakt hebben dan ook grote effecten. Nederlandse pensioenbeheerders hebben relatief veel vermogen - in totaal zo'n 1.500 miljard euro - en ABP is met een derde van dat vermogen veruit de grootste.

"We krijgen steeds opnieuw brieven van zeer betrokken deelnemers. Die betrokkenheid waarderen we enorm, en we delen ook de onderliggende gedachte", zegt Snel. De oud-staatssecretaris van Financiën van D66 zegt de overstap naar de pensioenwereld te zien als een kans om verduurzaming verder te helpen.

Uitstoot daalt fors, fossiel aandeel nog niet

Het eigen klimaatdoel van ABP voor 2024 was om 40 procent onder de uitstoot van 2015 uit te komen. Dat doel bleek afgelopen jaar al te zijn gehaald. Maar, zegt Snel erbij, daarbij speelt ook de tijdelijke CO2-dip van de coronacrisis een rol. Ook voeren de bedrijven waarin ABP investeert klimaatbeleid, waardoor de klimaatvoetafdruk van alle investeringen ook kan afnemen. ABP zegt dat aan te moedigen, als onderdeel van het klimaatbeleid.

De investeringscijfers van ABP zijn vlakker: op een totaal vermogen van bijna 500 miljard euro investeert het fonds nu 15,3 miljard euro in fossiele brandstoffen. Dat is een toename ten opzichte van de 12 miljard euro van vijf jaar geleden, zij het dat het totale vermogen toen ook kleiner was (351 miljard euro). Binnen de energieportefeuille is het aandeel van de waarde van fossiele investeringen de afgelopen vijf jaar constant gebleven, rond 60 procent.

Investeringen in de categorie 'betaalbare en hernieuwbare energie' nemen ondertussen toe, tot 13,8 miljard euro in 2020. Snel hoopt dat die lijnen elkaar dit jaar zullen kruisen en dat deze duurzame investeringen voor het eerst groter zullen zijn dan de fossiele.

Kolenmijnen en kolencentrales

ABP wil in 2050 CO2-neutraal zijn. Maar wanneer stop je dan bijvoorbeeld met extra klimaatbelastende fossiele brandstoffen als steenkool, of teerzand? De investering in steenkool is sinds 2015 gehalveerd, maar ABP stelt daar voorlopig geen harde grens. Enkele buitenlandse pensioenfondsen die zich vanwege klimaatzorgen volledig terugtrekken uit steenkool hebben dat wel gedaan.

ABP heeft nu als doel om in 2025 geen investeringen meer te hebben in bedrijven die meer dan 20 procent van de opbrengst halen uit teerzand of meer dan 30 procent uit steenkool. Steenkoolmijnbouwers vallen dan buiten de boot, maar het financieren van kolencentrales kan volgens de huidige ABP-criteria binnen de 37 rijke OESO-landen doorgaan tot 2030. Daarbuiten kan dat mogelijk zelfs nog langer doorgaan.

"Het is een klassiek dilemma", zegt Snel. "Helemaal veroordelen van kolen is ingewikkeld. Het zou mooi zijn als de hele wereld er morgen mee zou stoppen, maar dat is niet de realiteit - zeker niet in arme landen."

Nieuwe klimaatdoelen bieden zekerheid

Toch zitten er ook financiële risico's aan het vasthouden van investeringen in steenkool. Ruim honderd landen gaven vorig jaar aan rond 2050 CO2-neutraal te willen zijn. Dit jaar regent het ook scherpere klimaatdoelen voor de korte termijn, tot 2030, onder andere van de EU, Japan en de VS. De kans dat grote investeringen in steenkool nog lang winstgevend zijn neemt af en daarmee ook het risico dat je er geld op zult moeten afschrijven, de zogeheten 'stranded assets'.

Met de nieuwe, hogere klimaatdoelen in de wereld neemt de onzekerheid in welke richting deze grote economieën zich willen ontwikkelen af, zegt Snel. Dat is precies wat je als investeerder wil. "Ik was dan ook heel blij met de Europese Green Deal. Ik vind het knap werk, en je ziet dat het navolging krijgt in andere landen. Die zekerheid leidt tot een versnelling."

Een belangrijke volgende stap die investeerders volgens Snel nodig hebben, is beprijzing van CO2. "Het is een heel simpel principe, dat iedereen eigenlijk snapt: zodra het wat gaat kosten als je vervuilt, geeft dat een enorme prikkel aan de hele wereld om in de andere richting te ontwikkelen."

ABP denkt nu na over eventuele aanscherping van de eigen klimaatdoelen. "Als wij mogelijkheden zien om in komende jaren te versnellen, zullen we geen moment twijfelen. Wij hebben belang bij lage risico's en hoge rendementen, en daarnaast bij goede pensioenen in een duurzame, leefbare wereld."