Na de coronacrisis wil Europa inzetten op economisch herstel én duurzaamheid: 37 procent van de investeringen moet 'groen' zijn. En dus is er dringend behoefte aan een definitie. Die presenteert de Europese Commissie (EC) woensdag. Maar het meest controversiële voorstel, de vraag of nieuwe gascentrales in Polen en Tsjechië ook tellen als groene investering, wordt doorgeschoven.

In de nu gepresenteerde versie van de EU-taxonomie van duurzame activiteiten gaat het over onderwerpen waar makkelijker akkoord over te bereiken is, zoals criteria voor bosbouw en duurzame energie.

Nieuwe gascentrales mogen in de Europese Unie ook gefinancierd worden. Of dat (in oostelijke lidstaten) ook telt als een groene investering, komt na een golf van kritiek pas in het najaar aan bod.

Over dertig jaar volledig duurzaam

Groene investeringen moeten twee vliegen in één klap slaan: stimuleren van de economie én op koers komen voor een klimaatneutrale toekomst. Europa wil binnen dertig jaar een circulaire economie hebben. Alle vormen van vervuiling moeten dan definitief verleden tijd zijn.

In de ogen van een investeerder is die verre toekomst overmorgen: investeringskeuzes in de nasleep van de coronacrisis werken tientallen jaren door, en bepalen de haalbaarheid van klimaatdoelen van de Green Deal en het Parijsakkoord.

Kijkend naar miljarden wil iedereen groen label

De 27 lidstaten hebben daarom in december besloten dat 37 procent van de economische herstelpakketten uit groene investeringen moet bestaan. De basis lijkt helder: een investering is groen als deze ten minste één van zes EU-milieudoelen verder helpt, en de andere vijf niet schaadt. Voorbeelden zijn duurzaam waterbeheer, natuurbescherming en het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

Maar waar miljarden worden geïnvesteerd wil elke sector vooraan staan, en ook lidstaten verdedigen individuele belangen. Dan blijkt dat de impact op milieudoelen subjectief kan zijn. Is een relatief zuinige benzine-auto groen, of juist een rem op de transitie naar volledig emissievrije auto's?

Zo zijn er meerdere controversiële elementen in het voorstel voor de classificatie van groene investeringen geslopen. Zweden en Finland willen geen strenge regels voor bosbouw en biomassa, en Frankrijk wil dat ook kernenenergie telt als een groene investering.

Plakjesstrategie schuift gascentrales door

Als er bezwaar komt van een meerderheid van het Europees Parlement of de lidstaten, moet het plan van tafel. Daarom heeft de EC op de valreep gekozen voor een andere strategie: het plan in tweeën knippen - en proberen het eerst eens te worden over andere zaken. De discussie over of nieuwe gascentrales groen of grijs zijn, zal later worden gevoerd.

Je kunt daar vanuit klimaatperspectief op twee manieren naar kijken, zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout tegen NU.nl. Als een gascentrale een kolencentrale vervangt, kan dat helpen de CO2-uitstoot te verlagen. Maar aardgas blijft een fossiele brandstof, en net als steenkool een belangrijke bron van CO2. Nieuwe centrales gaan dertig jaar mee - en dan moeten we klimaatneutraal zijn.

"We dreigen in Europa de fout te herhalen die Nederland eerder maakte met nieuwe kolencentrales. Die werden geopend in 2015 en 2016, en moeten vanwege de uitstoot vroegtijdig sluiten - een verspilling van miljarden belastinggeld, onder meer aan schadeclaims van energiebedrijven."

In Europa dreigt volgens Eickhout al een afschrijving van 87 miljard euro op fossiele energieprojecten. De Green Deal noemt hij onhaalbaar als deze de komst van nieuwe gascentrales stimuleert. "De Europese Commissie moet consistent en geloofwaardig zijn, en niet altijd op zoek naar consensus. Mooie woorden over de strijd tegen klimaatverandering hebben dan geen betekenis."

Er speelt nog een ander argument mee, zegt EU-expert Rem Korteweg van Instituut Clingendael: we willen de afhankelijkheid van Russisch aardgas terugdringen. Extra gascentrales bouwen in oostelijke lidstaten is dan een stap in de verkeerde richting.

Er bestaat volgens Korteweg bovendien een groener alternatief om Oost-Europese kolencentrales te vervangen: verbinden van het Europese elektriciteitsnet. Dan kan een overschot van Spaanse zonnestroom en Noorse waterkracht ook Tsjechië en Polen bereiken - als fundament voor de volledig klimaatneutrale toekomst.