De Golfstroom, een snelle en krachtige warme stroming in de Atlantische Oceaan, is op dit moment zwakker dan op enig ander moment in het afgelopen millennium. De verzwakking hangt waarschijnlijk samen met menselijke klimaatverandering en kan leiden tot drogere zomers en (nog) zachtere winters in Europa.

Dat concluderen Britse, Duitse en Ierse wetenschappers in een artikel dat deze week is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Geoscience.

Om ondanks een gebrek aan directe metingen tot een beeld van de ontwikkeling van de Golfstroom in de laatste zestienhonderd jaar te komen, combineerden de onderzoekers andere meetgegevens. Deze gegevens komen bijvoorbeeld uit onderzoeken naar boomringen, ijskernen en oceaansedimenten.

De onderzoekers stellen dat menselijke klimaatverandering hoogstwaarschijnlijk behoort tot de oorzaken van de verzwakking van de Golfstroom. Tot het einde van de negentiende eeuw was de Golfstroom relatief stabiel. Nadat de Kleine IJstijd omstreeks 1850 tot een einde was gekomen, was sprake van een eerste verzwakking. Vanaf het midden van de twintigste eeuw werd een nieuwe, hevigere daling ingezet.

Golfstroom is een reusachtige lopende band

Hoofdonderzoeker Stefan Rahmstorf van het Potsdam Institute for Climate Impact Research legt in een verklaring uit dat de Golfstroom "werkt als een reusachtige lopende band, die warm oppervlaktewater van de evenaar naar het noorden brengt en koud water met een lage zoutheidsgraad op lagere diepten terug naar het zuiden voert. De stroom verplaatst bijna 20 miljoen kubieke meter water per seconde, bijna honderd keer meer dan wat de rivier de Amazone verplaatst."

Klimaatverandering verstoort het 'sorteren' van water op zoutheidsgraad. Door meer regenval en smeltend zee-ijs neemt de zoutheidsgraad van het oceaanwater af, waardoor het niet meer naar beneden zinkt. De kracht van de Golfstroom neemt daardoor af.

Zachter en natter in de winter, droger in de zomer

Een zwakkere Golfstroom kan gevolgen hebben aan beide kanten van de Atlantische Oceaan, waarschuwen de onderzoekers. Vooral aan de Amerikaanse oostkust kan dat zorgen voor een uitvergroting van de zeespiegelstijging, terwijl Europa 's winters te maken kan krijgen met krachtigere stormen.

Afzwakking van de Golfstroom versterkt het effect van klimaatverandering op de Nederlandse winters, zeggen experts van het KNMI. Wij krijgen dan meer westenwind en minder vorst en meer regen. In de zomer is het andersom, dan leidt dezelfde afzwakking juist tot extra oostenwinden - en daarmee langere periodes van droogte. Ook in de Sahel in Afrika, het Noordpoolgebied en in de Caribische Zee kunnen er allerlei klimaateffecten optreden door het afzwakken van de oceaanstroming.

"Als de opwarming van het klimaat doorzet, zal de Golfstroom verder verzwakken, volgens de laatste klimaatmodellen met 34 tot 45 procent tegen 2100", aldus Ramhstorf. "Dat kan ons gevaarlijk dicht bij het omslagpunt brengen waarop de stroom instabiel wordt."