De Green Deal, het klimaatpakket van de Europese Unie, is bijna een jaar oud. Het doel, binnen dertig jaar klimaatneutraal worden, krijgt internationaal navolging. Maar ook in Brussel moeten (deze maand) belangrijke knopen worden doorgehakt. NU.nl blikt terug en vooruit met Frans Timmermans, die als vicevoorzitter van de Europese Commissie leiding geeft aan de Green Deal.

Er lijkt een nieuwe groene golf over de wereld te gaan. Het Verenigd Koninkrijk, China, Zuid-Korea en Japan kondigden kort na elkaar aan om rond 2050 CO2-neutraal te willen zijn - en Joe Biden heeft al gezegd dit klimaatdoel ook voor de Verenigde Staten te willen stellen.

Maar de eerste die deze groene stip op de horizon zette was de EU, toen regeringsleiders op 11 december vorig jaar tot gezamenlijk doel stelden om in 2050 klimaatneutraal te willen zijn (een doel dat naast CO2 ook betrekking heeft op alle andere broeikasgassen, zoals methaan). Om dat doel te bereiken heeft de Europese Commissie een reeks beleidsinitiatieven voorgesteld: de Green Deal.

'Klimaatcrisis bedwingen mét hoog niveau welvaart, welzijn en gezondheid'

"We laten met de Green Deal zien dat het kan, dat we anders kunnen gaan produceren, werken en leven", vertelt Timmermans. "Zodat we de temperatuurstijging beheersbaar houden en de klimaatcrisis overwinnen."

"En dat doen we met een hoog niveau aan welzijn, welvaart en gezondheid. We hebben in de EU aangetoond dat dit mogelijk is, en anderen volgen nu het voorbeeld." Een van de concrete stappen is de voorgestelde renovatie van 35 miljoen gebouwen in Europa. Europese burgers zouden hier direct van moeten profiteren.

Het 2050-doel heeft overigens nog niet van álle 28 lidstaten steun. Polen is (vanwege de grote afhankelijkheid van steenkool) nog niet aan boord.

“Nederland heeft een voortrekkersrol gespeeld, en is samen met Frankrijk medestanders gaan zoeken voor het doel om Europa klimaatneutraal te krijgen.”

'Nederland speelde belangrijke rol bij doorbraak'

Toch was het akkoord van de 'overige 27' vorig jaar wereldwijd groot klimaatnieuws - gezien als een doorbraak na een moeilijke periode voor de klimaatonderhandelingen, waarin vrijwel geen voortgang werd geboekt.

In 2015 sloten wereldleiders weliswaar het Parijsakkoord, met het ambitieuze doel om de mondiale opwarming te beperken tot 1,5 graden. Maar daarna volgde een moeilijke periode voor de klimaatonderhandelingen. De Amerikaanse president Donald Trump werd in 2016 verkozen en trok 's werelds grootste economie terug uit het Klimaatakkoord.

Op nationaal niveau is de druk nooit verdwenen, zegt Timmermans. "Alle regeringsleiders in Europa kregen in meer of mindere mate te maken met een roep uit de samenleving, om klimaatverandering aan te pakken."

"In het voorjaar van 2019 is een groepje landen gaan samenwerken om Europa klimaatneutraal te laten worden. Nederland heeft echt een voortrekkersrol gespeeld, en is samen met Frankrijk medestanders gaan zoeken. Toen ook Duitsland zich achter het doel schaarde, zag je de discussie kantelen."

Maar die steun kwam niet alleen van landen, zegt Timmermans. "Een belangrijke factor is dat het Europese bedrijfsleven nagenoeg gezamenlijk heeft aangegeven dat de Green Deal voor hen de juiste strategie is. Niet alleen om de klimaatcrisis het hoofd te bieden, maar ook vanwege de snelle technologische ontwikkelingen in de wereld."

Hoog op de agenda: nieuwe 2030-doelen

Nou zijn doelen voor 2050 relatief makkelijk gemaakt. Hoe zit het met de kortere termijn? De Europese Commissie heeft voorgesteld dat de Europese uitstoot van broeikasgassen in 2030 55 procent onder het niveau van 1990 moet liggen, zodat de EU in lijn komt met de toezeggingen uit het Parijsakkoord. Het Europees Parlement wil een stapje verdergaan en stemde voor een reductiedoel van 60 procent.

Zo ver zijn de regeringsleiders nog niet - met opnieuw verzet uit Oost-Europese lidstaten, die extra financiële steun willen om bijvoorbeeld hun steenkoolindustrie uit te faseren. De knoop over de 2030-doelen moet later deze maand worden doorgehakt. Dat is ook belangrijk voor het Parijsakkoord: voor de eerstvolgende VN-klimaattop wordt van alle industrielanden een grotere inzet op 2030 verwacht.

“Laat je nooit wijsmaken dat de strijd om het klimaat al verloren is. Deze strijd kan worden gewonnen, dat toont de Green Deal aan.”

Daar is de extra complexiteit van de coronacrisis bovenop gekomen, die veel politieke aandacht vraagt - en straks grote overheidsinvesteringen. Dat is zowel een kans als een bedreiging voor de klimaatdoelen.

Timmermans heeft vertrouwen dat die les geleerd is na de economische crisis van 2009 toen overheidsinvesteringen leidden tot versnelde groei van de CO2-uitstoot. "Ik zie bij de Europese landen veel vastberadenheid om de fouten van de vorige crisis niet te herhalen."

"Ze hebben zelf gevraagd om onze Europese herstelplannen toe te spitsen op de groene transitie. Maar liefst 37 procent van de uitgaven moet in het teken staan van de strijd tegen klimaatverandering. We zullen daar als Europese Commissie strikt op toezien."

Gaan we er (ook) wereldwijd uitkomen?

Timmermans merkt ook dat er buiten Europa een nieuwe wind waait, onder meer met de recente toezeggingen van Aziatische landen - naar verwachting gevolgd door de VS.

"Ik kijk echt uit naar de samenwerking met John Kerry (door Joe Biden benoemd als nieuwe klimaatgezant van de VS, red.). Als ministers van Buitenlandse Zaken zijn we goed bevriend geraakt. Samen met hem wil ik een wereldwijde 'race to zero' aanjagen. In zo'n wedstrijd winnen we allemaal."

"Laat je nooit wijsmaken dat de strijd om het klimaat al verloren is of dat we er niks aan kunnen doen. Deze strijd kan worden gewonnen, dat toont de Green Deal aan. Maar alleen als iedereen bereid is die strijd ook te voeren, ook in de eigen omgeving, om ervoor te zorgen dat de aarde ons allemaal kan dragen."