Duurzamer wordt het niet: zelfgebouwde, zelfvoorzienende huizen, gemaakt met leem, stro en afgedankte autobanden. In Olst staan 23 'aardehuizen'. Een groep visionaire idealisten werkte zes jaar aan de plannen en drie jaar aan de uitvoering, geholpen door professionele bouwcoördinatoren en honderden vrijwilligers. Estella Franssen was een van de oorspronkelijke initiatiefnemers.

Het idee voor de aardehuizen is gebaseerd op de 'earthships' van de Amerikaanse architect Michael Reynolds. "In de jaren zestig vergeleek hij huizen met een baby in de buik: afhankelijk van externe input via allerlei leidingen", vertelt Franssen. "Hij wilde van zijn Earthships zelfvoorzienende woningen maken."

Was destijds het besef van de eindigheid van fossiele brandstoffen een belangrijk argument, nu is dat vooral duurzaamheid. Ook het minimaliseren van beton en cement hoort bij deze ultraduurzame bouwvorm. Franssen: "Dat zijn goede en snelle bouwmaterialen, maar de productie vraagt obsceen veel energie." En tenslotte wordt een aardehuis gebouwd door de bewoners zelf, met materiaal dat in de eigen omgeving voorhanden is.

“Autobanden op elkaar gestapeld, volgeschept met aarde en afgewerkt met leem, kunnen lang zonnewarmte vasthouden en uitstralen naar je huiskamer.”
Estella Fransen, mede-initiatiefnemer aardehuizen Olst

Warme muur

De noordmuren van de meeste aardehuizen in Olst zijn opgetrokken uit met aarde gevulde autobanden. "Jaarlijks komen er daarvan acht miljoen vrij in ons land", zegt Franssen. Dat klinkt bijna verheugend, maar hoogwaardige recycling van al die autobanden is allesbehalve vanzelfsprekend. Op elkaar gestapeld, volgeschept met aarde en afgewerkt met leem, kunnen ze lang zonnewarmte vasthouden en uitstralen naar je huiskamer.

Eén van de aardehuizen in Olst. (Foto: Vereniging Aardehuis)

"Niet alle huizen in de wijk hebben we op deze manier kunnen bouwen", vertelt Franssen. "Het is vreselijk zwaar en tijdrovend werk om die banden te vullen: er gaan drie kruiwagens aarde in een band." Eigenlijk net als bij traditionele bouwprojecten bleek ook hier het werk langer te duren dan ingeschat en de kosten daardoor hoger uit te pakken. Maar hier zat geen rek in het budget. De laatste elf huizen werden dan ook opgetrokken uit strobalen met houtskelet. Ook de afwerkstaat bij oplevering moest, in onderling overleg, drastisch worden verlaagd.

Autobanden in de muur houden zonnewarmte goed vast. (Foto: Vereniging Aardehuis)

Sociocratische besluitvorming

Zulke beslissingen konden pas genomen worden als iedereen het nut ervan onderkende. De besluitvorming voor de hele wijk kwam tot stand volgens de principes van de zogenoemde sociocratie. In het kort komt het erop neer dat het voorliggende vraagstuk wordt opgedeeld in enigszins behapbare brokken. Themawerkgroepen verdiepen zich grondig in hun materie, omschrijven varianten, alternatieven en consequenties, en dienen een besluitvoorstel in.

Wanneer iemand overwegende bezwaren heeft, worden deze besproken en het plan eventueel bijgesteld. "Zo is er ruimte voor verschil van mening, maar blijf je wel stappen maken", zegt Franssen. "Dat vraagt een grote volwassenheid: je moet voorbij je eigen belang kunnen kijken."

De laatste elf huizen zijn opgetrokken uit strobalen met hout (Foto: Vereniging Aardehuis)

Alles geven plus een beetje

Ook het bouwproces zelf vroeg veel. "Alle deelnemers bouwden minimaal een dag per week mee aan de huizen in de wijk. Van de eerste tot de laatste. Dus ook als je eigen huis al opgeleverd was en daar nog van alles aan moest gebeuren. Daarnaast zat iedereen in een van de werkgroepen; dat kostte ook gemiddeld een dag per week. Gezamenlijk runden we een bouwbedrijf en besloten we wat we echt moesten uitbesteden en wat we zelf konden doen. En dat allemaal in combinatie met werk en gezin. Iedereen heeft alles gegeven, plus nog wat extra's als dat nodig was."

“We wonen hier niet alleen heerlijk en zelfvoorzienend, we passen ook op elkaars kinderen en schieten elkaar te hulp als dat nodig is. Dat zal niet iedereen aanspreken.”
Initiatiefnemer Estelle Fransen

Geen wonder dat er verloop was in de groep. Van de oorspronkelijke groep van twintig initiatiefnemers wonen er uiteindelijk drie in de wijk. "Het gemeenschappelijke staat nog altijd centraal, ook nu nog", onderstreept Franssen. Er is een buurthuis, waar bewoners samen kunnen eten, feesten, of workshops geven. "We wonen hier niet alleen heerlijk en zelfvoorzienend, we passen ook op elkaars kinderen en schieten elkaar te hulp als dat nodig is. Dat zal niet iedereen aanspreken."

Binnenkijken bij een aardehuis (Foto: Vereniging Aardehuis).

Maar, merkt Franssen, als ze tijdens een rondleiding dit verhaal weer eens vertelt aan belangstellenden of wetenschappers, dan gaat er vaak een "zucht van verlangen" door de groep. "Nogal wiedes", vindt ze. "Samen leven is zó iets wezenlijks. En dat is foetsie, kapot. Ik zie het als een grote opdracht om daar iets van te herstellen en anderen daarmee te inspireren."

Bekijk hier meer foto's van de aardehuizen.