De Europese Unie heeft vorig jaar de Green Deal gesloten, waarmee de EU over dertig jaar klimaatneutraal wil zijn. Om dat te realiseren heeft de Europese Commissie ook een ambitieuzer klimaatdoel voor 2030 voorgesteld. Polen ziet er niets in en dreigt zelfs met een veto op de EU-begroting. Waarom?

Als je in één woord wil antwoorden, ben je geneigd te roepen: steenkool. Polen heeft nog kolenmijnen en drie kwart van alle elektriciteit wordt met steenkool en bruinkool opgewekt, onder meer in de grootste (en meest vervuilende) kolencentrale van Europa.

Polen heeft wel klimaatplannen, maar die getuigen van weinig urgentiebesef. Zo kondigde het land dit jaar aan de kolenmijnen in 2049 te willen sluiten. Een jaar later moet de wereldwijde CO2-uitstoot op netto nul uitkomen, om onder de in Parijs afgesproken 1,5 graad opwarming te blijven. In het Poolse tempo gaat dat niet lukken.

'Polen houdt coronasteun tegen omdat het meer klimaatgeld wil'

Maar als je een laag dieper graaft, kun je de eerder gestelde vraag nog met een ander woord beantwoorden: geld. Het Poolse verzet tegen ambitieuzere EU klimaatdoelen voor 2030 moet je zien als politiek spel, zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout tegen NU.nl. "Of beter gezegd: blufpoker. Want met dat veto dreigt Polen juist een hoop geld mis te lopen."

Momenteel ligt in Brussel een voorstel op tafel, om de 2030-doelen in lijn te brengen met het Parijsakkoord. De Europese Commissie heeft voorgesteld om de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent terug te dringen - als onderdeel van een 'nieuwe groeistrategie'. Naast het tegengaan van klimaatverandering en betere luchtkwaliteit moet die leiden tot technologische innovatie, extra werkgelegenheid en lagere energielasten voor burgers. Het Europees Parlement stemde al in meerderheid voor een reductiedoel van 60 procent.

“De grootste hoop van Polen is meer geld te ontvangen. Maar dat krijgen ze al.”
Bas Eickhout, GroenLinks-Europarlementariër

Polen zegt nu officieel een 'diepere analyse' van de klimaatplannen nodig te hebben. "In het licht van de voortdurende pandemie en de economische gevolgen daarvan, vraagt het voorstel van de Europese Commissie en het effect daarvan op de lidstaten diepgaande analyse", stelt Michał Kurtyka, de Poolse minister van Klimaat en Milieu. Ondertussen dreigt het land echter, samen met Hongarije, een veto uit te spreken over de gehele EU-begroting, inclusief het coronaherstelfonds.

"Er zijn al heel veel analyses gemaakt", zegt Eickhout in reactie. "Dus daar gaat het ze niet om. Hun grootste hoop is meer geld te ontvangen. Dat krijgen ze al, bijvoorbeeld via een duurzaam moderniseringsfonds en met de nieuwe EU-begroting ook via een 'eerlijk transitiefonds', om landen als Polen te helpen met hun uitfasering van steenkool. Dat Poolse veto van die begroting zien veel waarnemers dan ook als blufpoker."

"Wat dat betreft is het voor Polen niet zo verstandig om samen op te trekken met Hongarije. De Hongaarse strijd gaat namelijk niet zozeer over klimaatbeleid, maar over de rechtsstaat. Orbán (premier van Hongarije, red.) is meer geneigd het hard te spelen. En die harde lijn volhouden zou voor Polen een schot in eigen voet zijn, omdat ze dan uiteindelijk juist veel financiële steun mislopen."

Hogere 2030-doelen zijn achterstallig

Waar politiek spel wordt gespeeld, is meestal ook wel ruimte voor een oplossing. Daar is echter wel haast bij. Op 12 december viert het klimaatakkoord van Parijs de vijfde verjaardag.

Binnen die termijn hadden de deelnemende landen scherpere emissiedoelen voor 2030 al op orde moeten hebben - met als laatste deadline de VN-klimaattop die november dit jaar in Glasgow gehouden zou worden. Door de coronacrisis is die klimaattop een jaar uitgesteld. Maar in politieke termen betekent dit wel dat de tijd dringt.

Mogelijk biedt de verkiezing van Biden tot nieuwe president van de VS inspiratie voor Europa. Ook hij werkt aan een 'green deal' - waar een investering van bijna 2 biljoen dollar (zo'n 1,7 biljoen euro) mee gepaard gaat. Volgens dat plan moet de elektriciteitsvoorziening van de VS al in 2035 100 procent CO2-neutraal zijn. Dat is nog sneller dan de voorgestelde nieuwe klimaatdoelen van Europa.