We willen de uitstoot van CO2 en stikstof terugdringen en overgewicht aanpakken. Daar bestaat een oer-Hollandse oplossing voor: de fiets. Hoe het met ons fietsgebruik zit? Dat blijkt verrassend constant. Maar, zo blijkt deze week uit overheidscijfers, bij ruim een kwart van de kilometers krijgen we inmiddels hulp van een elektromotortje. Experts zien nog een paar verbeterpuntjes, zeggen ze tegen NU.nl.

Nederland staat wereldwijd bekend als hét fietsland. Behouden we die status ook? "Over Nederland gemiddeld is het fietsaandeel al decennia stabiel", zegt Marco te Brömmelstroet, 'fietsprofessor' aan de Universiteit van Amsterdam. "27 procent van alle verplaatsingen gaat op de fiets. Dat cijfer zit muurvast."

"Het aantal fietskilometers is al heel lang hetzelfde, zo'n 15 miljard kilometer per jaar", zegt Martijn van Es van de Fietsersbond. "Dat is eigenlijk wel bijzonder. Je zou verwachten dat het daalt, aangezien de samenleving vergrijst."

Noordelijke steden scoren goed met de fiets

En als niet Amsterdam de mondiale fietshoofdstad is, is het volgens Van Es eerder Utrecht, Groningen, Zwolle of Leeuwarden. In die steden gaat het eigenlijk nog beter en wordt flink geïnvesteerd in fietspaden, fietsstraten en grote moderne stallingen.

Daar staan regio's tegenover waar het minder goed gaat. "Traditioneel zie je dat in het zuiden van Nederland minder wordt gefietst. En in de grote steden blijft Rotterdam achter."

“Waar het al goed ging, neemt fietsgebruik toe. Elders krimpt het juist verder.”
Marco te Brömmelstroet, hoogleraar stedelijke mobiliteitstoekomsten aan de Universiteit van Amsterdam

Een groter probleem speelt volgens Van Es op het platteland. Omdat het voorzieningenniveau daar afneemt, dreigen winkels en scholen onbereikbaar te worden per fiets. "Gemeenten moeten daarop inspringen met goede fietsroutes en aansluiting op openbaar vervoer."

Er is een groot en toenemend verschil tussen stad en land, beaamt Te Brömmelstroet. "Waar het al goed ging, neemt fietsgebruik toe. Elders krimpt het juist verder."

'Einde stimuleren autogebruik is beste maatregel voor fiets'

Van Es vindt dat het kabinet voor het klimaat en de strijd tegen overgewicht hoge ambities heeft voor de fiets. "Maar realisatie is afhankelijk van financiering door gemeenten en provincies. Die moeten de helft bijleggen, of meer. Dat is een risico omdat lagere overheden sneller geldtekorten hebben.

"Het kabinet zou de norm voor cofinanciering kunnen verlagen. Zo'n investering betaalt zich terug op mobiliteit, klimaat en volksgezondheid."

“Files moeten we niet willen 'oplossen'. Die maken de auto minder aantrekkelijk, een gezonde terugkoppeling.”
Marco te Brömmelstroet, 'fietsprofessor' aan de Universiteit van Amsterdam

Te Brömmelstroet vindt dat we in Nederland mobiliteit te snel koppelen aan het 'fileprobleem'. Daardoor wordt de fiets bekeken vanuit het perspectief van de automobilist en denken we ook te veel in tijdsefficiëntie.

We kunnen van alles verzinnen om gebruik van de fiets aan te moedigen, zegt Te Brömmelstroet, maar wat we eigenlijk moeten doen is gebruik van de auto ontmoedigen. "Subsidies, gratis parkeren, leaseauto's, milieu- en gezondheidskosten. De wetenschap is het daar allang over eens: we moeten rekeningrijden voor de volle prijs. En files moeten we niet willen 'oplossen'. Die maken de auto minder aantrekkelijk, een gezonde terugkoppeling."

Ook niet-ouderen stappen op elektrische fiets

De 'fietsprofessor' bekijkt de komst van de elektrische fiets met gemengde gevoelens. Waar het helpt om ouderen op de fiets te houden of forensen uit de auto, kan de e-bike een verbetering zijn. Maar ook fitte jongvolwassenen en zelfs scholieren ruilen de trapfiets in.

Maandag bleek uit nieuwe cijfers van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) dat het gebruik van de elektrische fiets sterk stijgt bij mensen ónder de 65. Het gaat inmiddels om 18 procent van de fietsverplaatsingen en ruim een kwart van de fietskilometers.

"De elektrische fiets wordt flink aangemoedigd door de industrie. Maar ook hier zit de gedachte onder dat onderweg zijn niet nuttig is en dat bewegen zo comfortabel mogelijk moet worden gemaakt."

Te Brömmelstroet pleit dan ook voor onthaasting van het verkeer en ziet bijvoorbeeld meer in gezellige, drukke straten met een mengeling van trapfietsen en voetgangers dan in stedelijk fietsbeleid gericht op de snelst mogelijke doorstroming. "Die waarden zijn moeilijk te kwantificeren, maar raken de kern van onze fietscultuur."

"En als je kijkt naar het energiegebruik per kilometer biedt de trapfiets de duurzaamste manier van verplaatsen. Alleen schaatsen scoort nog beter."

Stelling