Veel olievelden raken uitgeput en nieuwe velden zijn lastiger te vinden. Maar een andere ontwikkeling komt nog veel sneller: een dalende vraag naar olie. Volgens sommige analisten is daarom peak oil bereikt, het punt waarop de wereldwijde olieproductie begint te dalen. De mogelijke gevolgen zijn groot, en soms tegenstrijdig.

In het Nederlands wordt peak oil ook wel aangeduid als de 'Hubbertpiek', naar de Amerikaanse Shell-medewerker Marion King Hubbert, die in 1956 op basis van modelberekeningen voorspelde dat de piek in de productie onherroepelijk zou komen. Daarop zou een versnellende daling volgen, waarna aanbod en vraag steeds verder uit elkaar zouden groeien.

Sindsdien is vaak geprobeerd er een datum aan te verbinden, maar dat bleek zeer lastig. Veel grote olievelden raakten weliswaar leeg, maar de totale reserve werd steeds aangevuld met de ontdekking van nieuwe velden en de introductie van nieuwe boortechnieken.

Nu denken sommigen dat peak oil niet nadert, maar zelfs al achter ons ligt. Dit zou blijken uit een analyse van de jaarcijfers van olieconcern BP door expertsite Carbon Brief.

Dalende vraag kan oliebedrijven in neerwaartse spiraal brengen

De piek in de olieproductie verloopt in praktijk anders dan in de oude voorspellingen werd aangenomen. Vroeger werd aangenomen dat door oprakende reserves de productie de vraag niet langer zou kunnen bijhouden.

In werkelijkheid gaat het andersom: de mondiale vraag naar olie groeit niet langer. De olievraag zou de komende tien jaar tenminste 10 procent dalen en over twintig jaar zelfs mogelijk zijn gehalveerd, schrijft Carbon Brief.

Dit heeft in eerste instantie extra grote gevolgen voor oliebedrijven. Als peak oil wordt veroorzaakt doordat de vraag naar olie groter is dan het aanbod, zal dit de olieprijs opdrijven. Als de productiepiek volgt uit wegvallende vraag, gebeurt het tegenovergestelde: de olieprijs zakt in.

“De olie-industrie hield zelf lang vol dat er nog tot ver deze eeuw vooral fossiele energie nodig was. Dat was ook om investeerders gerust te stellen. Nu moet BP toegeven dat het sneller gaat.”
Derk Loorbach, professor transitiekunde

Om inkomsten veilig te stellen, zullen concurrerende oliebedrijven de productie juist willen opvoeren, waardoor de prijs nog verder kan dalen. Wijzend naar recente beurscijfers van Chevron en Exxon verwacht de Amerikaanse beleggingsadviseur Jim Cramer zelfs dat oliebedrijven in een dodenspiraal terecht zijn gekomen, zo zegt hij op CNBC.

'Investeerders staan voor dilemma: wanneer neem je je verlies?'

Is dit een reëel vooruitzicht? En wat zijn dan de verdere gevolgen? NU.nl vroeg het aan professor transitiekunde Derk Loorbach, hoofd van onderzoeksinstituut DRIFT van de Erasmus Universiteit. Hij voorziet grote gevolgen, eerst voor de oliebedrijven, maar ook voor het klimaat.

"De dynamiek van dalende prijzen leidt tot een race naar de bodem, dus pompen, pompen, pompen", zegt Loorbach. "In het Midden-Oosten kunnen ze dat opbrengen tot een olieprijs van 6 dollar per vat, dus die kunnen nog wel even doorgaan."

"Het is een soort doodsstrijd: hoe harder het gaat, hoe meer concurrenten gaan omvallen. En hoe langer je het volhoudt, hoe meer kans je hebt nog iets van waarde uit je bedrijf en voorraden te halen."

Loorbach noemt het voor investeerders en aandeelhouders een drama. "Niet alleen het dilemma van wanneer je uit moet stappen, maar sowieso het verlies, de afschrijvingen en dus ook indirect de maatschappelijke en economische schade."

Volgens de hoogleraar speelt ook psychologie een rol: de verwachting wat er gaat gebeuren is van invloed op de snelheid. "De olie-industrie hield zelf lang vol dat er nog tot ver deze eeuw vooral fossiele energie nodig was. Maar dat was ook om investeerders gerust te stellen. Nu moet BP toegeven dat het sneller gaat en kan een reactie van investeerders en aandeelhouders de prijsdalingen flink versnellen."

Lage olieproductie goed voor klimaat, lage olieprijs niet direct

Maar waar verliezers zijn, zijn ook winnaars toch? Kan afnemende macht van oliebedrijven de transitie naar duurzame energie niet versnellen? En is dat dan niet goed nieuws voor het klimaat? Er zijn volgens Loorbach nog wel haken en ogen:

"Oliebedrijven proberen over te stappen op aardgas en bijvoorbeeld de productie van plastic in Afrika op te voeren. Het klimaateffect is daarmee op korte termijn waarschijnlijk dubbel. Omdat olie zo goedkoop wordt, is het aantrekkelijker er meer van te gebruiken, maar het wordt ook steeds minder rendabeler om olie te produceren, dus dat leidt tot uiteindelijke instorting."