Het regenwoud van de Amazone dreigt plaats te maken voor een droog savannelandschap, waarbij bosbranden de doorslag geven. Een Amerikaanse bioloog ontdekte dat vuur van nature bijna niet voorkwam in het regenwoud, waardoor de inheemse boomsoorten er geen antwoord op hebben. Ook Britse onderzoekers zien dat het regenwoud niet goed herstelt.

Tropische regenwouden zijn een speciale categorie van bossen. Ze zijn gevormd in gebieden die al vele duizenden jaren zeer vochtig zijn, met een snelle, dagelijkse 'regencyclus'.

Door de dichte begroeiing verdampt er zeer veel water. Die verdamping leidt tot razendsnelle vorming van wolken, en die regenen vaak nog dezelfde dag weer uit. Het bos blijft zo permanent vochtig en door de snelle circulatie van het water is er een ongeëvenaarde hoeveelheid leven mogelijk.

Om deze redenen zijn bosbranden in regenwouden van nature ook een grote zeldzaamheid. En in tegenstelling tot bijvoorbeeld drogere bossen in de subtropen en gebieden met een Middellandse Zeeklimaat hebben de aanwezige bomen er dus ook geen natuurlijke aanpassingen ontwikkeld om bosbranden te overleven.

De mens bracht vuur, opwarming de verspreiding

Dit schrijft biologieprofessor Mark Bush van het Florida Institute of Technology in een nieuwe studie. Hij kon op basis van sedimentonderzoek 370.000 jaar terugkijken in de Zuid-Amerikaanse geschiedenis en ontdekte zo dat bosbranden, die laagjes houtskool achterlaten in de bodem, van nature vrijwel niet voorkomen in het gebied.

Dat veranderde door de komst van de mens in de afgelopen twaalfduizend jaar en recenter door het oplopen van de temperatuur, waardoor steeds vaker droge periodes voorkomen in het regenwoud. Daarom is vuur nu niet alleen aanwezig in het regenwoud, maar is het ook in staat om grootschalige bosbranden te veroorzaken.

Het bos herstelt hier slecht van, zegt de onderzoeker, die vreest dat grote delen van de Amazone "nog binnen onze levens" door brand een kantelpunt zullen bereiken, waarna het regenwoud plaatsmaakt voor een droog savannelandschap, met grassen en slechts enkele verspreid staande bomen.

Bos dat teruggroeit, verschilt van oorspronkelijk regenwoud

Dat het Amazoneregenwoud slecht herstelt, blijkt ook uit een recente Britse klimaatstudie. Ongeveer een vijfde van de in de afgelopen 32 jaar ontboste gebieden, zijn weer begroeid geraakt met wat biologen 'secundair bos' noemen. Dit secundaire bos heeft echter slechts 9 procent van de CO2-uitstoot van de ontbossing kunnen compenseren, ten teken dat de vegetatiedichtheid veel kleiner is dan in het oorspronkelijke regenwoud.

Een van de oorzaken, zo schrijven de Britten: het secundaire bos bevindt zich op afstand van het nog resterende regenwoud en is om die reden een stuk droger.