Britse onderzoekers ontdekten hoe warm zeewater via tunnels onder de ijskap kruipt, die daardoor instabiel kan worden. Een Delfts onderzoeksteam meldt in een andere studie dat hetzelfde deel van de ijskap in toenemende mate scheuren vertoont.

Antarctica wordt wel het zevende continent genoemd: onder de ijskap bevindt zich een grote landmassa - met een oppervlak dat groter is dan Australië.

Die landmassa bevindt zich echter niet overal boven zeeniveau. Dat komt door het gewicht van de erboven gelegen ijskap, die op sommige plekken kilometers dik is, en de onderliggende landmassa de aardkorst in drukt. Aangezien het gewicht van het ijs naar het midden van de ijskap steeds groter wordt, bevindt het onderliggende gesteente zich daar vaak op grotere diepte dan langs de randen.

Teruglopende bodem maakt ijskap kwetsbaar voor zeewater

Dit teruglopende bodemprofiel is in een evenwichtig klimaat een stabiliserende factor, die de snelheid van de gletsjerstromen remt en daarmee de ijskap op z'n plek houdt.

Maar in een opwarmend klimaat is de diepte van het onderliggende gesteente juist een gevreesde zwakke plek van de ijskap, dat volgens onderzoekers kan leiden tot marine ice sheet instability - een situatie waarin door toedoen van het omliggende oceaanwater delen van de ijskap uit elkaar vallen en versneld afsmelten.

Dat proces zou zich onder andere kunnen voordoen bij de Twaitesgletsjer in West-Antarctica. Deze gletsjer, met een oppervlak van bijna vijf keer Nederland, bevat genoeg ijs om zeespiegelstanden over de hele wereld met 65 centimeter te laten stijgen.

Twaites is al langer een zorgenkind van ijskaponderzoekers. Een Delfts onderzoeksteam publiceerde afgelopen maandag nog een studie in wetenschapsblad PNAS waarin ze beschrijven hoe deze Antarctische gletsjer langzaam meer breuken en scheuren vertoont; een voorteken van toenemende instabiliteit.

Tunnels brengen effect klimaatverandering onder het ijs

Ondertussen probeerden Britse en Amerikaanse onderzoekers een beeld te krijgen van de onderkant van het ijs, door vanuit een ijsbreker de zeebodem aan de voet van de gletsjer beter in kaart te brengen.

Daar ontdekten ze dat het ijs niet langs een gesloten front naadloos aansluit op de zeebodem, maar dat zich tunnels bevinden die onder het ijs doorlopen. Die tunnels konden ze op sommige plekken over een lengte van 800 meter onder het ijs volgen, zo schrijven ze in vakblad Cryosphere.

Het is een extra zorg: in tegenstelling tot de Groenlandse ijskap, die vooral smelt door hogere luchttemperaturen, is Antarctica specifiek gevoelig voor het opwarmen van het omliggende oceaanwater. Als het warmere oceaanwater via de tunnels onder het ijs weet te kruipen, kan dit ertoe leiden dat de gletsjers opbreken en versneld afsmelten.

De Twaitesgletsjer verliest nu ongeveer vijf keer zoveel ijs als in 1990. In de afgelopen tien jaar is het ijsverlies voor heel Antarctica verdrievoudigd.