Als de mondiale opwarming morgen zou stoppen, zou het ijsverlies van de Groenlandse ijskap doorgaan, concludeerde vorige week een spraakmakende studie. Maar dat betekent niet dat volledige afsmelting nu al onomkeerbaar is, nuanceert een van de auteurs in gesprek met NU.nl.

We zijn wel trapsgewijs op weg naar dat punt, zegt ijskaponderzoeker Bert Wouters van de Universiteit Utrecht en de TU Delft. Hij werkte samen met enkele Utrechtse collega's mee aan de Groenlandstudie die onlangs verscheen in een vakblad van Nature.

Het team werd geleid door de Ohio State University, die een persbericht de wereld rond stuurde onder de titel 'Greenland ice sheet passes point of no return' - een conclusie die ook in Nederlandse media werd overgenomen als 'het smelten van de Groenlandse ijskap is niet meer te stoppen'.

Ten onrechte, legt Wouters uit. Het misverstand zit in de zegswijze 'point of no return' - daar heeft de ijskap er namelijk meerdere van. De titel van het persbericht zou dan ook treffender zijn als het woordje 'een' was toegevoegd. Op weg naar afsmelting is de ijskap een station gepasseerd, maar er zijn er meer.

Gletsjers stromen sneller naar zee, én trekken zich terug op land

Het punt waar het in de nieuwe studie om gaat, is de stroomsnelheid van de vele gletsjers die van de ijskap naar de zee toe gaan. "In onze studie stellen we vast dat ze sneller zijn gaan stromen en veel meer ijs in de oceaan dumpen dan voorheen. En het zijn zeer logge systemen, die niet zomaar zouden afremmen als we morgen de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen tot nul zouden terugbrengen. De ijskap zou nog tientallen jaren blijven krimpen."

"Dat zagen we in 2017 en 2018. Er viel toen op Groenland veel sneeuw en de zomers waren relatief koud. Toch verloor de ijskap ook in die jaren nog abnormaal veel ijs omdat het versnelde stromen van de gletsjers gewoon verder ging."

Alhoewel een deel van deze smelt dus onomkeerbaar is, zal dit mechanisme er niet toe leiden dat uiteindelijk de hele ijskap in de oceaan zal glijden. Het gaat om een trapsgewijze fase in de afsmelting, legt Wouters uit: de gletsjers komen nu nog in de oceaan, maar naarmate de ijskap kleiner wordt, zullen steeds meer gletsjerstromen al op het onderliggende land eindigen en overgaan in smeltrivieren. Dat zal de stroomsnelheid van de gletsjers remmen.

Oppervlaktesmelt wordt steeds belangrijker

Een ander mechanisme van afsmelting is voor Groenland echter belangrijker, voegt hij toe: afsmelting aan het oppervlak, door de inwerking van de zomerzon. Ook langs die route verliest de ijskap in de voorbije jaren steeds meer ijs, en dit zal in een warmer klimaat steeds verder doorgaan.

Daarbij neemt heel langzaam ook de hoogte van de ijskap af, waardoor het ijsoppervlak in steeds warmere luchtlagen terechtkomt, en de afsmelting kan versnellen. Wouters: "Het 'point of no return' voor de volledige Groenlandse ijskap ligt volgens de huidige inzichten vermoedelijk tussen een mondiale opwarming van 1,5 en 2 graden."

De wereld is inmiddels 1,2 graden warmer, en daar komt elke tien jaar ongeveer 0,2 graden bij. Als de opwarming in het huidige tempo doorgaat, komt het kantelpunt voor volledige afsmelting dus over vijftien jaar in zicht. Het blijft echter een heel traag proces, dat in kleine stapjes kan versnellen, naarmate de mondiale opwarming verder wordt opgevoerd.