De aarde wordt warmer: de gemiddelde temperatuur gaat omhoog én extremen nemen toe. Zo regende het de afgelopen tijd hitterecords. Drie opmerkelijke statistieken: de hoogste temperatuur ooit gemeten op aarde, de scherpe stijging van de jaarlijkse warmste dag in De Bilt - en tot slot alle metingen op één hoop: hoe warm wordt 2020?

Het opmerkelijkste hittenieuws kwam afgelopen zondag uit de Californische Death Valley - waar een officieel station van de Amerikaanse nationale weerdienst een temperatuur noteerde van 54,5 graden, later gecorrigeerd naar 54,4 graden. Ook die meting moet nog officieel worden geverifieerd.

Dat dit extreme hitte is, zal niemand betwisten. Maar is het - als de meting correct blijkt - een absoluut record? Ruim een eeuw geleden werd in het gebied al eens een temperatuur van 56,6 graden gemeten, maar daarvan nemen experts aan dat die (samen met enkele andere oude records) het gevolg is van bakkende meetapparatuur.

De hoogste betrouwbaar geachte meting tot nog toe is een temperatuur van 54,0 graden in 2013 - eveneens in Death Valley.

Warmste dag in De Bilt ruim 4 graden warmer dan in 1910

Om de opwarming te illustreren, hoeven we niet zo ver te reizen - juist in Nederland gaat het opvallend snel, blijkt uit de statistieken van het KNMI. Zo is de gemiddelde temperatuur in ons land sinds 1900 zo'n 2 graden gestegen, terwijl dit wereldgemiddeld 1,2 graden is.

De Nederlandse zomers zijn nog een verhaal apart, vertelde KNMI-expert Geert Jan van Oldenborgh vorige week - met name de piektemperaturen. Zo zijn hittegolven in Nederland al 3 à 4 graden warmer - veel sneller dan verwacht.

Datajournalist Stephan Okhuijsen dook nog eens in de cijfers en bevestigt het beeld, met onderstaande grafiek. Die toont de warmste dag van het jaar in De Bilt, met als dikke lijn het vijfjarige gemiddelde. Dat gemiddelde van de jaarlijkse warmste dag lag in 1910 rond 29,5 graden en is inmiddels opgelopen naar 33,8 - een stijging van 4,3 graden.

Toename van de warmste dag van het jaar in De Bilt. Lokale temperatuurrecords van andere weerstations zijn hierin niet weergegeven. De hoogste temperatuur ooit gemeten in Nederland was 40,7 graden, in Gilze-Rijen in 2019. In De Bilt is de hoogste meting 37,5 graden - ook in 2019. (Grafiek: Stephan Okhuijsen. Voor meer klimaatgrafieken zie Datagraver.com)

Ook als je het gemiddelde van de tien warmste dagen van het jaar neemt, zie je een scherpe toename, vertelt Okhuijsen: van 26,7 naar 30,4 - een stijging van 3,7 graden, opnieuw veel hoger dan de jaargemiddelde temperatuurstijging.

Gaat 2020 het mondiale temperatuurrecord verbreken?

De belangrijkste indicatie van de opwarming is natuurlijk de stijging van de wereldgemiddelde temperatuur. De afgelopen vijf jaar zijn wereldwijd de vijf warmste jaren ooit gemeten (in oplopende volgorde: 2018, 2017, 2015, 2019 en 2016).

Ook het huidige jaar is wereldwijd uitzonderlijk warm. Het Amerikaanse klimaatinstituut NOAA geeft het een 37 procent kans dat 2020 nog heter wordt dan 2016 - en meer dan 99,9 procent dat we opnieuw in de top vijf belanden.

Een andere manier om de toename van zomerhitte uit te drukken, is via het warmtegetal: een optelsom van alle temperaturen boven de 18 graden tussen april en oktober. (Grafiek: Stephan Okhuijsen, Datagraver.com)