De klimaatcrisis doet de zeespiegel stijgen, vermindert de biodiversiteit en laat bronnen opdrogen, zomaar een greep uit de gevolgen van de opwarming van de aarde. Nog een verrassend en ongewenst gevolg: volgens een grootschalige IUCN-studie leidt de klimaatcrisis tot meer geweld tegen vrouwen en meisjes.

De International Union for Conservation of Nature (IUCN) heeft voor het rapport meer dan duizend bronnen geraadpleegd en heeft twee jaar aan het onderzoek gewerkt. De IUCN is 's werelds grootste en oudste unie voor natuurbescherming.

Onder gendergerelateerd geweld wordt verstaan: stalking, seksueel geweld, verkrachting, huiselijk geweld, genitale verminking van vrouwen, kindhuwelijken, gedwongen prostitutie, gedwongen huwelijken en andere vormen van uitbuiting van vrouwen.

"Naarmate het milieu en ecosystemen verder achteruitgaan, leidt dat tot schaarste en stress. Bewijs toont aan dat waar de milieudruk toeneemt, gendergerelateerd geweld toeneemt", zegt Cate Owren, hoofdauteur van het rapport. Owren beschrijft in de studie tientallen voorbeelden van hoe de klimaatcrisis van invloed is op gendergerelateerd geweld.

Kindhuwelijken en seksuele uitbuiting

Zo zijn water halen en hout sprokkelen - taken die vaak door vrouwen worden uitgevoerd - risicovoller nu bronnen opdrogen en zij verder moeten lopen. Onderweg lopen ze het risico slachtoffer van seksueel geweld te worden. Grondbezit speelt ook een rol: mannelijke grondbezitters eisen seksuele gunsten voor het gebruiken of oversteken van land.

In West-Kenia is de praktijk van visvangst ruilen voor seks zo gebruikelijk, dat die een naam heeft gekregen: het jaboya-systeem. Studies hebben aangetoond dat mannelijke vissers vanwege seksuele gunsten liever vis verkopen aan vrouwen, waardoor vrouwen kwetsbaarder zijn voor hiv en aids. In ontwikkelingslanden komen hiv en aids vier tot veertien keer zo vaak voor in vissersgemeenschappen dan gemiddeld in dat land. Daarnaast worden de illegale houtkap en houtskoolhandel in Congo gekoppeld aan seksuele uitbuiting. En in Colombia en Peru worden illegale mijnen sterk geassocieerd met een toename van de handel in seks.

Hoewel het aantal kindhuwelijken de laatste jaren is afgenomen, vergroten langdurige conflicten en klimaatverandering in veel landen het risico dat meisjes jong moeten trouwen, schrijven Julie Freccero en Audrey Whiting van Save the Children en het Human Rights Center in het IUCN-rapport..

Ze beschrijven de situatie in Bangladesh, waar jong trouwen een overlevingsstrategie is. Door verwoestende cyclonen in het land hebben families te weinig geld om al hun kinderen te voeden. Dochters worden op jonge leeftijd uitgehuwelijkt, zodat er een mond minder te voeden is.

Crisissituaties maken mensen kwetsbaarder

Crisissituaties maken mensen op allerlei manieren kwetsbaarder en dat laat dit rapport goed zien, zegt Jamila Mejdoubi. Zij is senior onderzoeker geweld tegen vrouwen bij Atria, een kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.

Gendergerelateerd geweld komt volgens Mejdoubi voort uit ongelijkheid en de verschillende sociaal-culturele rollen die aan mannen en vrouwen gekoppeld worden. En dan met name door de verschillen in macht en afhankelijkheid die daaruit voortvloeien.

"Armoede, werkloosheid, schulden en de daaruit voortkomende stress kunnen - ook in Nederland - risicofactoren zijn voor geweld, maar vaak gaat het om een opeenstapeling van factoren waarbij oorzaak en gevolg moeilijk zijn vast te stellen."

In dit geval van een correlatie met klimaat, zegt de onderzoeker, zijn vrouwen kwetsbaarder. "Vergelijk het met een vrouw die 's avonds in het donker alleen over straat loopt. Dan liggen mannen ook niet per definitie op de loer, maar het maakt vrouwen wel kwetsbaarder. Het is goed om ons bewust te zijn van het feit dat geweld tegen vrouwen wereldwijd een probleem is en alle sociaal-economische lagen van de samenleving treft. En ook: het meeste geweld tegen vrouwen, ook wereldwijd, betreft geweld door een intieme partner."