Grafieken die worden gedeeld op Twitter en alternatieve nieuwswebsites zouden aantonen dat het hartstikke goed gaat met het ijs op de Noordpool. Dit blijkt niet te kloppen.

Op Twitter verschenen begin deze maand meerdere berichten als "Record ijstoename op de Noordpool" en "het Noordpool-ijs heeft wat moeite met smelten door de verschrikkelijke opwarming". Ook alternatieve websites als JDreport en Xandernieuws berichtten dat de Noordpool niet smelt.

NUcheckt vond dat, hoewel deze winter het ijsoppervlak op de Noordpool groter is dan de afgelopen paar jaar, gegevens over de afgelopen veertig jaar duidelijk aantonen dat de hoeveelheid ijs op de Noordpool afneemt.

Waar komt het vandaan?

In de berichten waarin staat dat het ijsoppervlak op de Noordpool toeneemt, wordt regelmatig verwezen naar een grafiek op de website van ruimtevaartorganisatie NASA. Hieruit wordt opgemaakt dat er sinds 2010 niet zo veel ijs is geweest op de Noordpool. Ook andere gegevens zouden aantonen dat er nu veel ijs op de Noordpool ligt.

Hoe ontwikkelt ijs op de Noordpool zich?

Het klopt dat er afgelopen januari, vergeleken met de afgelopen jaren, een iets groter oppervlak van de Noordpool was bedekt met zee-ijs. Dit betekent echter niet dat de Noordpool niet smelt.

Ieder jaar smelt in de zomer een groot gedeelte van het Noordpool-ijs, waarbij het minimumoppervlak in september wordt bereikt. In de winter groeit het oppervlak weer, tot het in maart meestal het maximumoppervlak van het jaar wordt bereikt.

Richard Bintanja, KNMI-klimaatwetenschapper en hoogleraar Klimaat aan de Rijksuniversiteit Groningen legt uit dat winters op de Noordpool door natuurlijke factoren niet altijd even koud zijn en er dus niet altijd evenveel ijs bijkomt. "Ook in Nederland is de ene winter kouder dan de andere. Satellietbeelden en metingen van de afgelopen veertig jaar laten duidelijk zien dat het ijs op de Noordpool gemiddeld steeds verder afneemt."

Ontwikkeling van het oppervlak op de Noordpool dat bedekt is met ijs (bron: NSIDC)

Weer op Noordpool verschilt sterk per jaar

Bintanja benadrukt dat op de Noordpool de verschillen tussen winters groter zijn dan in Nederland. "Een belangrijke reden voor de grotere jaar-op-jaarverschillen zijn processen die er ook toe leiden dat Noordpool gemiddeld harder opwarmt. De Noordpool warmt twee tot drie keer sneller op dan de rest van de wereld."

Het is volgens Bintanja belangrijk om naar meerdere decennia te kijken. "Door natuurlijke factoren, die deels onafhankelijk zijn van klimaatverandering, kan het gedurende meerdere jaren relatief koud zijn op de Noordpool, maar ook relatief warm."

Bintanja vertelt dat naast het oppervlak, ook het volume van het ijs op de Noordpool duidelijk afneemt. "Het ijs op de Noordpool is een stuk dunner geworden, dit maakt het kwetsbaarder. Een halve eeuw geleden had je nog veel ijs van 5 meter dik op de Noordpool. Dat smelt niet geheel weg met één warme zomer. Nu is het ijs veel dunner in de winter en gaan we toe naar een situatie waar jaarlijks een heel groot gedeelte van het ijsoppervlak verdwijnt in de zomer."

Dat het volume afneemt wordt bevestigd door gegevens van het Polar Science Centre van de Universiteit van Washington. Het gemiddelde volume van al het ijs op de Noordpool was in 2019 30 procent onder de gemiddelde waarde in de periode 1979-2019.

Albedo-effect

  • Een belangrijke reden dat de Noordpool sneller opwarmt dan de rest van de wereld is het Albedo-effect. Zonlicht wordt door wit ijs gereflecteerd, waardoor de warmte van de zon niet wordt opgenomen.
  • Donkerkleurig water neemt de straling van de zon juist op, waardoor de watertemperatuur stijgt. Als er meer ijs op de Noordpool smelt, wordt er ook meer warmte door het water in het poolgebied opgenomen waardoor de temperatuur stijgt.